İİK 94. Madde
(1) Bir intıfa hakkı veya taksim edilmemiş bir miras veya bir şirket yahut iştirak halinde tasarruf edilen bir mal hissesi haczedilirse icra dairesi, yerleşim yerleri bilinen ilgili üçüncü şahıslara keyfiyeti ihbar eder. Bu suretle borçlunun muayyen bir taşınmazdaki tasfiye sonundaki hissesi haczedilmiş olursa icra memuru haciz şerhinin taşınmazın kaydına işlenmesi için tapu sicil muhafızlığına tebligat yapar. (Ek cümleler: 17/7/2003-4949/25 md.) Anonim şirketlerde paylar için pay senedi veya pay ilmühaberi çıkarılmamışsa, borçlunun şirketteki payı icra dairesi tarafından şirkete tebliğ olunarak haczedilir. Bu haczin şirket pay defterine işlenmesi zorunludur; ancak haciz, şirket pay defterine işlenmemiş olsa bile şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır. Haciz, icra dairesi tarafından tescil edilmek üzere Ticaret Siciline bildirilir. Bu durumda haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlâl ettiği oranda batıldır. Haczedilen payların satışı, taşınır malların satışı usulüne tâbidir. Diğer taşınırlarda icra dairesi başkasına devre mâni tedbirleri alır. (Mülga üçüncü cümle:
(2) Borçlunun reddetmediği miras veya başka bir sebeple iktisap eyleyip henüz tapuya veya gemi siciline tescil ettirmediği mülkiyet veya diğer aynı hakların borçlu namına tescili alacaklı tarafından istenebilir. Bu talep üzerine icra dairesi alacaklının bu muameleyi takip edebileceğini tapu veya gemi sicili dairesine ve icabında mahkemeye bildirir.
(3) Borçlunun zilyed bulunduğu bir taşınmaz üzerindeki fevkalade zamanaşımı ile iktisabını istemek hakkının haczedilmesi halinde, icra dairesi zilyedliğin başkasına devrine mani olacak tedbirleri alır ve alacaklıya bir ay içinde taşınmazın borçlusu adına tescili için dava açması yetkisini verir. Mahkemenin tescil kararı ile taşınmaz bu alacaklı lehine mahcuz sayılır.
(4) İkinci fıkra hükmü, almaya hak kazandığı veya almakta bulunduğu emekli veya yetim maaşını istifa için icap eden yoklama muamelesini yaptırmıyanlar hakkında yetkili makama bildirmek suretiyle tatbik olunur.
(5) Alacaklının bu sebeple yapacağı kanuni masraflar ayrıca takip ve hükme hacet kalmaksızın dairece borçludan tahsil olunur.
Açıklama
İcra ve İflas Kanunu’nun bu maddesi, intifa hakkı, paylaşılmamış miras, şirket payı veya iştirak hâlinde tasarruf edilen mal hisseleri gibi doğrudan paraya çevrilmesi güç değerlerin haczinde izlenecek özel usulü düzenler. Bu tür haklar haczedildiğinde icra dairesi, yerleşim yeri bilinen ilgili üçüncü kişilere durumu ihbar etmekle yükümlüdür; borçlunun belirli bir taşınmazdaki tasfiye sonu hissesi haczedilmişse haciz şerhinin tapu kaydına işlenmesi için tapu siciline tebligat yapılır. 2003 değişikliğiyle eklenen cümleler, anonim şirketlerde pay senedi veya ilmühaber çıkarılmamış olması hâlinde payın şirkete tebliğ yoluyla haczedileceğini ayrıntılı biçimde düzenlemiştir. İİK Madde 94, bu yönüyle elle tutulur bir taşınır veya taşınmaz olmayan, ancak ekonomik değer taşıyan hak ve payların cebri icraya konu edilmesini mümkün kılan teknik bir düzenlemedir.
Hükmün uygulanması, haczin niteliğine göre farklı işlemler gerektirir. Anonim şirket payının haczinde, pay senedi basılmamışsa haciz icra dairesince şirkete tebliğ edilir; bu haczin pay defterine işlenmesi zorunlu olmakla birlikte, defterde kayıtlı olmasa dahi haciz şirkete tebliğ tarihinde yapılmış sayılır ve ayrıca tescil için Ticaret Siciline bildirilir. Haczedilen payların devri, alacaklının haklarını ihlal ettiği oranda batıldır ve bu payların satışı taşınır mal satışı usulüne tabidir. Borçlunun reddetmediği miras yahut başka sebeple kazanıp henüz tapuya veya gemi siciline tescil ettirmediği ayni haklar için alacaklı, bu hakların borçlu adına tescilini isteyebilir; icra dairesi bu işlemi takip yetkisini ilgili sicile ve gerektiğinde mahkemeye bildirir. Olağanüstü zamanaşımıyla kazanım hakkının haczinde ise alacaklıya bir ay içinde tescil davası açma yetkisi tanınır.
Hükmün sonucu, borçlunun mal varlığında bulunan ancak henüz somutlaşmamış veya paylaşılmamış değerlerin alacaklının takibine açılması ve böylece alacağın tahsil imkânının genişlemesidir. Yargıtay içtihadında, İİK Madde 94 uyarınca anonim şirket payının haczinde haczin şirkete tebliğ tarihinde tamamlanmış sayıldığı, pay defterine işlenmemenin haczin geçerliliğini etkilemediği istikrarla kabul edilir. Uygulamada sık görülen örnek, borçlunun ortağı olduğu bir aile şirketindeki payının, pay senedi çıkarılmadığından şirkete tebliğ yoluyla haczedilmesi ve bu payın taşınır satışı usulüyle paraya çevrilmesidir. Madde ayrıca emekli veya yetim maaşını almak için gereken yoklama işlemini yaptırmayan borçlular yönünden yetkili makama bildirim usulünü öngörür.