İİK 318. Madde
(1) Cumhurbaşkanınca bu suretle tayin edilen mıntakalarda 317 nci maddede gösterilen haller sebebiyle kusuru olmaksızın taahhütlerini ifa edemiyen borçlu mühletin hitamında borçlarını tamamen tediye edebileceğini ahval ümit ettiriyorsa icra mahkemesinden nihayet altı ayı geçmemek üzere fevkalade bir mühlet istiyebilir.
(2) Borçlu dilekçesine mali vaziyetini gösteren vesikaları, alacaklıların listesini raptetmeğe ve icra mahkemesi tarafından talep olunan bütün malümatı vermeğe ve kendisinden istenebilecek evrakın hepsini göstermeğe mecburdur. Borçlu iflas yoliyle takibe tabi ise dilekçesine fazla olarak bilanço ve defterlerini de rapteder.
(3) (Ek fıkra: 17/7/2003-4949/85 md.) Dilekçenin verilmesinden sonra icra mahkemesi, 326 ncı maddede öngörülen alacaklar hariç, tedbir yoluyla derdest takipleri durdurabilir. İcra mahkemesi, takiplerin durdurulması süresinin fevkalâde mühletten indirilip indirilmeyeceğini ve indirilecekse ne ölçüde indirileceğini belirler.
Açıklama
İcra ve İflas Kanunu’nun bu maddesi, olağanüstü koşullar nedeniyle borçlarını ödeyemeyen borçluya tanınan fevkalade mühlet kurumunu ve bunun başvuru usulünü düzenler. Cumhurbaşkanınca belirlenen mıntıkalarda, 317. maddede gösterilen olağanüstü hâller sebebiyle kusuru olmaksızın taahhütlerini ifa edemeyen borçlu, mühlet sonunda borçlarını tamamen ödeyebileceği yönünde umut veriyorsa, icra mahkemesinden en çok altı ayı geçmemek üzere fevkalade mühlet isteyebilir. Hüküm, genel haciz ve iflas yollarının işleyişini geçici olarak durdurma imkânı tanıyarak, doğal afet veya benzeri olağanüstü olayların yarattığı ödeme güçlüğünü hukuki bir çerçeveye oturtur. İİK Madde 318, bu yönüyle konkordato ve diğer borç yapılandırma mekanizmalarından ayrı, bölgesel ve süreli bir koruma sağlayan istisnai bir düzenlemedir.
Hükmün uygulanması, borçlunun icra mahkemesine vereceği bir dilekçeyle başlar ve borçluya ağır bir aydınlatma yükümlülüğü getirir. Borçlu, dilekçesine mali durumunu gösteren belgeleri ve alacaklıların listesini eklemek, mahkemenin talep ettiği bütün bilgileri vermek ve kendisinden istenebilecek tüm evrakı sunmakla yükümlüdür. İflas yoluyla takibe tabi borçlular ayrıca bilanço ve defterlerini de dilekçeye eklemek zorundadır. 2003 değişikliğiyle eklenen üçüncü fıkra uyarınca icra mahkemesi, dilekçenin verilmesinden sonra 326. maddedeki ayrık alacaklar dışında derdest takipleri tedbir yoluyla durdurabilir. Mahkeme aynı zamanda bu durdurma süresinin fevkalade mühletten düşülüp düşülmeyeceğini ve düşülecekse ölçüsünü belirler; böylece borçlunun korunması ile alacaklının takip hakkı arasında bir denge gözetilir.
Fevkalade mühletin verilmesi, mühlet süresince borçluya karşı yeni takip yapılmasını ve mevcut takiplerin ilerlemesini sınırlayarak borçluya nefes alma imkânı tanır; sürenin sonunda borçlu ödeme yükümlülüğünü yerine getirmek durumundadır. İİK Madde 318’in tatbiki, niteliği gereği olağanüstü olaylara bağlı olduğundan uygulamada nadiren gündeme gelir ve genellikle deprem, sel gibi geniş çaplı afetlerin ardından belirli bölgeler için tanınan kolaylıklarla birlikte değerlendirilir. Örneğin büyük bir afetin işyerini tamamen kullanılamaz hâle getirdiği bir tacir, kusuru bulunmaksızın ifa edemediği taahhütleri için bu yola başvurarak altı aya kadar süre talep edebilir. Mahkeme, borçlunun mühlet sonunda gerçekten ödeme yapabileceğine ikna olmazsa talebi reddeder; mühlet verildiğinde ise alacaklıların menfaatlerini koruyacak tedbirlerin alınması esastır.