İYUK Geçici 1. Madde

(1) Bu Kanunun uygulanmasında, 27/10/1980 tarih ve 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun hükümleri saklıdır.

Açıklama

İYUK Geçici Madde 1, kanunun yürürlüğe girdiği dönemin olağanüstü koşullarına ilişkin bir saklı tutma hükmü içerir. Düzenleme, İdari Yargılama Usulü Kanunu uygulanırken 27/10/1980 tarih ve 2324 sayılı Anayasa Düzeni Hakkında Kanun hükümlerinin geçerliliğini koruyacağını belirtir. 1982 Anayasası’nın yürürlüğe girmesinden önceki geçiş döneminde devletin temel kurumlarının işleyişi, Milli Güvenlik Konseyi kararları ve 2324 sayılı Kanun çerçevesinde şekillenmişti. Bu nedenle yeni usul kanununun, o tarihte yürürlükte olan anayasal nitelikteki bu düzenlemeyle çatışmaması ve onun öngördüğü istisnai rejimi ortadan kaldırmaması amaçlanmıştır. Hüküm, normlar hiyerarşisi içinde geçiş dönemine özgü bir öncelik kuralı koymaktadır.

Maddenin işleyiş mekanizması, idari yargı mercilerinin İYUK’u uygularken 2324 sayılı Kanunun getirdiği sınırlama ve istisnaları gözetmesini gerektirir. Geçiş döneminde alınan bazı kararlar ve tesis edilen işlemler yargı denetimi bakımından özel bir statüye tabi tutulmuştu; bu işlemlere karşı genel usul kurallarının uygulanması, ancak 2324 sayılı Kanunun çizdiği çerçeveyle bağdaştığı ölçüde mümkündü. Dolayısıyla mahkemeler, önlerine gelen uyuşmazlıkta söz konusu döneme ilişkin bir işlem bulunması halinde, önce bu saklı hükmün kapsamına girip girmediğini değerlendirmek yükümlülüğü altındadır. Bu değerlendirme, dava şartı ve görev incelemesinin bir parçası olarak ön mesele niteliğindedir.

Uygulamada bu geçici hükmün pratik etkisi, aradan geçen süre ve anayasal düzenin yerleşmesiyle önemli ölçüde azalmıştır. Bugün İYUK Geçici Madde 1 esas itibarıyla tarihsel ve sembolik bir işlev görmekte olup, geçiş döneminin hukuki güvenliğini koruyan bir bağlantı noktası olarak metinde varlığını sürdürmektedir. Pratik bir örnekle açıklamak gerekirse, 1980-1982 arasındaki olağanüstü dönemde tesis edilmiş ve yargı denetimi dışında bırakılmış bir işleme dayanılarak açılan bir davada, mahkeme bu saklı hükmü dikkate alarak inceleme yapmak durumundadır. Hükmün varlığı, idari yargının yeni kanunla birlikte geçmiş döneme dair kazanılmış durumları zedelememesini güvence altına almakta; böylece hukuki istikrar ve öngörülebilirlik korunmaktadır. İYUK Geçici Madde 1, bu yönüyle kanunun yürürlüğe girdiği andaki anayasal düzenle uyumunu sağlayan bir köprü işlevi görmekte ve geçiş döneminin özgül koşullarını metnin bütünü içinde anlamlandırmaktadır. Mahkemelerin önüne bu kapsamda bir uyuşmazlık geldiğinde, saklı tutulan hükümlerin somut olaya etkisini gerekçeli biçimde tartışması beklenir; aksi halde verilecek karar denetim aşamasında eksik inceleme nedeniyle bozulma riski taşır.