TMK Geçici Madde 1
(Ek:24/12/2025-7571/37 md.)
(1) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 4721 sayılı Kanunun 733 üncü maddesinde yapılan değişiklikler, bu değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten önce yapılmış olan satışlar bakımından uygulanmaz. Bu satışlar bakımından değişiklikten önceki hükümlerin uygulanmasına devam olunur.
(2) Bu maddeyi ihdas eden Kanunla 4721 sayılı Kanunun 734 üncü maddesinde yapılan değişiklikler, bu değişikliklerin yürürlüğe girdiği tarihten önce açılmış olan davalar hakkında da uygulanır.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’na 7571 sayılı Kanunla eklenen bu geçici hüküm, TMK’nın komşuluk ve önalım rejimini düzenleyen 733 ve 734 üncü maddelerinde yapılan değişikliklerin zaman bakımından uygulanmasını düzenleyen bir geçiş kuralıdır. Hukukumuzda kanunların geriye yürümezliği ilkesi esas olmakla birlikte, kazanılmış hakların korunması ile usul kurallarının derhal uygulanması arasında ince bir ayrım gözetilir. Geçici madde, bu ayrımı somutlaştırarak iki farklı değişiklik için iki farklı zaman ölçütü öngörür. Düzenleme, 4721 sayılı Kanunun sistematiği içinde, hem maddi hukuka ilişkin satış işlemlerini hem de açılmış davaların akıbetini ayrı esaslara bağlayarak hukuki güvenlik ile yeni düzenin amacını dengelemeyi hedefler.
Maddenin birinci fıkrası, 733 üncü maddedeki değişiklikleri yürürlük tarihinden önce yapılmış satışlar bakımından uygulama dışında bırakır; bu satışlar için değişiklik öncesi hükümler yürürlükte kalmaya devam eder. Böylece tapu siciline güvenerek veya mevcut yasal çerçeveye dayanarak satış işlemi gerçekleştirmiş kişilerin beklentileri korunur. İkinci fıkra ise 734 üncü maddedeki değişiklikleri, yürürlükten önce açılmış davalara da teşmil ederek derhal uygulama esasını benimser. Bu mekanizma uygulamada, hâkimin önündeki uyuşmazlıkta değişikliğin yürürlük tarihi ile satışın yapıldığı veya davanın açıldığı tarihi karşılaştırmasını zorunlu kılar. İşlem ve dava tarihlerinin tapu kayıtları ve dava dosyasından titizlikle saptanması, doğru hükmün belirlenmesinin ön koşuludur.
Hükmün pratik sonucu, aynı türden iki uyuşmazlığın yürürlük tarihine göre farklı kurallara tabi tutulabilmesidir. Örneğin yürürlükten bir gün önce yapılan bir taşınmaz satışına eski 733 üncü madde hükümleri uygulanırken, sonraki bir satışa yeni hükümler uygulanacaktır; buna karşılık 734 üncü maddeye dayalı önalım davası yürürlükten önce açılmış olsa dahi yeni hükümler dikkate alınacaktır. Yargıtay’ın yerleşik içtihadında geçiş hükümlerinin lafzına sıkı bağlılık esastır ve kanun koyucunun açıkça gösterdiği zaman ölçütü genişletici yorumla aşılamaz. TMK Geçici madde 1, bu nedenle taraf vekillerinin ve mahkemelerin, uygulanacak hukuku belirlerken işlem ya da dava tarihini somut belgelerle tespit etmesini gerektiren, doğrudan sonuç doğuran bir kuraldır.