Açıklama

Tababet Kanunu’nun 78. maddesi, 1219 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği tarihten itibaren belediye hekimliğinin yapılmasına dair 7 Rebiülahir 1278 (hicri) tarihli yönetmelik ile bu kanuna aykırı bütün hükümlerin yürürlükten kaldırıldığını hükme bağlamaktadır. Madde, 1219 sayılı Kanun’un önceki mevzuat üzerindeki yürürlük etkisini belirleyen geçiş hükmüdür.

7 Rebiülahir 1278 hicri tarihi, miladi olarak 1861 Ekim’ine karşılık gelmektedir; Osmanlı İmparatorluğu’nun belediye hekimlik sistemini düzenleyen bir belediye nizamnamesi. Bu yönetmelik, 19. yüzyıl ortalarında Osmanlı şehirlerinde belediye hekim istihdamı ve halk sağlığı görevlerinin dağıtımını düzenliyordu.

1928 Cumhuriyet reformları çerçevesinde, Osmanlı tıp hukuku mevzuatı modern Türk hukukuyla uyumsuz kabul edilmiş ve kapsamlı biçimde yürürlükten kaldırılmıştır. 1219 sayılı Kanun, Cumhuriyet’in modern sağlık sistemini kurma iradesinin yasal ifadesidir.

Madde, mevzuat boşluğu oluşturmamak için ‘bu kanuna aykırı olan bütün hükümler’ ifadesini kullanmaktadır. Bu formül, kanun metninde açıkça sayılmayan ancak örtülü olarak kaldırılan önceki hükümleri de kapsar.

78. maddenin günümüz uygulamasındaki önemi tarihî ve sembolik niteliktedir. Osmanlı dönemine ait belediye hekimliği yönetmeliği ve benzeri hükümler artık pratikte etkin değildir; ancak 1219 sayılı Kanun’un Cumhuriyet’in modernleşme iradesinin somut bir ifadesi olduğu göz önünde bulundurulmalıdır.

Madde; 2709 sayılı Anayasa’nın Geçiş Hükümleri ile birlikte yorumlanır. Cumhuriyet ilanı sonrasında Osmanlı mevzuatının büyük kısmı ya yürürlükten kaldırılmış ya da uyum düzenlemeleriyle yenilenmiştir.

Belediye hekimliği kavramı günümüzde tamamen farklı bir yapıda örgütlenmiştir. 5393 sayılı Belediye Kanunu, belediyelere sağlık hizmetlerinin sunumunda sınırlı yetkiler verir. 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, merkezi sağlık hizmetlerinin yürütülmesini öngörür ve belediye sağlık merkezlerinin özel durumu bu çerçevede ele alınır.

Halen bazı büyükşehir belediyeleri, gönüllü olarak sağlık poliklinikleri işletmekte ve halk sağlığı hizmeti sunmaktadır. Ancak bu hizmetler, Sağlık Bakanlığı onayı ve denetimi altında yürütülmektedir.

Danıştay ve Anayasa Mahkemesi, eski Osmanlı mevzuatının yürürlük durumu ile ilgili hukuki belirsizlikleri gidermek için 78. maddeye benzer kapsamlı yürürlükten kaldırma hükümlerinin anayasaya uygun olduğunu kabul etmektedir.

Tarihî olarak, 7 Rebiülahir 1278 tarihli yönetmelik Osmanlı döneminde önemli bir halk sağlığı aracı olup; belediyelerde hekim istihdamı, fakirlerin tedavisi, bulaşıcı hastalıklarla mücadele gibi alanlarda görevler tanımlıyordu. 1219 sayılı Kanun bu görevleri Sağlık Bakanlığı’na ve ilgili kurumlara devretmiştir.

Osmanlıca ve hicri tarihlerle yazılı mevzuatın yürürlükten kaldırılması, Cumhuriyet hukuk reformunun simgelerindendir. Latin alfabesine geçiş (1928), Miladi takvime geçiş (1925) ve modern hukuk sistemlerinin benimsenmesi bu dönemin temel reformlarındandır.

78. madde, Türk sağlık hukuku literatüründe genellikle bir geçiş hükmü olarak değerlendirilir ve güncel uygulamada sınırlı önemi vardır. Ancak hukuk tarihi açısından önemli bir referans niteliği taşır.

Modern belediye sağlık hizmetleri, 5393 sayılı Belediye Kanunu’nun 14 ve 15. maddeleri kapsamında düzenlenmiştir. Büyükşehir belediyeleri, 5216 sayılı Kanun çerçevesinde sağlık hizmeti sunabilmektedir.

78. maddenin tarihî önemi, mevzuat sürekliliği ve kopuş arasındaki dengenin hukuki ifadesinde yatar. Cumhuriyet, Osmanlı’dan tam kopuş değil, seçici bir dönüşüm gerçekleştirmiş; bazı kurumları muhafaza edip dönüştürmüş, bazılarını ise tamamen yenilemiştir.

Arşiv hukuku bakımından, Osmanlı dönemi mevzuatına tarihsel araştırma amacıyla erişim mümkün olmakla birlikte, bu metinlerin yürürlük değeri bulunmamaktadır. 78. madde bu durumu netleştiren bir referanstır.

Uluslararası hukuk bakımından, devletlerin iç mevzuatlarını yenileme yetkileri uluslararası hukuk ilkelerine aykırı değildir. 78. madde, devlet egemenliğinin mevzuat belirleme yetkisini yansıtan bir hüküm niteliğindedir.

1928’de Cumhuriyet’in modern sağlık hukukunu kurma iradesinin sembolik bir ifadesi olan 78. madde, bugün çoğunlukla hukuk tarihi çerçevesinde değerlendirilen bir geçiş hükmüdür. Madde, Türk sağlık mevzuatının Cumhuriyet’in kuruluş dönemindeki köklü dönüşümünün yasal kaydı niteliği taşır.