TMK 866. Madde
(1) Rehinli taşınmazın değerinde düşme meydana gelmişse alacaklı, alacağı için başka güvence göstermesini veya rehinli taşınmazın eski hâle getirilmesini borçludan isteyebilir.
(2) Alacaklı, rehinli taşınmazın değerinin düşmesi tehlikesinin mevcut olması hâlinde de güvence isteyebilir.
(3) Yeterli güvence hâkim tarafından belirlenen süre içinde verilmediği takdirde alacaklı, güvence eksiğini karşılayacak miktardaki alacak kısmının ödenmesini isteyebilir.
TMK 866. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 781 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 866, rehinli taşınmazın değerinde düşme meydana geldiğinde alacaklıya tanınan güvence isteme, eski hâle getirme ve kısmî ödeme talep etme yetkilerini düzenler. Bu madde, bir önceki maddede yer alan koruma önlemlerini izleyen ikinci aşamayı oluşturur; TMK 865 değer düşürücü davranışların önlenmesine ilişkinken, bu hüküm değer düşmesi fiilen gerçekleştikten sonra alacaklının başvurabileceği telafi araçlarını sıralar. Düzenleme, rehnin asıl işlevinin alacağa yeterli güvence sağlamak olduğu düşüncesine dayanır ve taşınmazın değeri bu güvenceyi karşılayamaz hâle geldiğinde alacaklıyı korumasız bırakmaz. Hüküm, TMK 850 ve devamındaki taşınmaz rehni hükümleri ile TMK 865 ve 867 ile birlikte bir bütün olarak değer koruma rejimini oluşturur.
Uygulamada alacaklının elindeki araçlar kademeli bir yapı gösterir. Değer düşmesi gerçekleştiğinde alacaklı, ilk seçenek olarak borçludan alacağı için başka bir güvence göstermesini veya taşınmazın eski hâline getirilmesini isteyebilir; böylece güvencenin başlangıçtaki düzeyi yeniden sağlanır. İkinci fıkra korumayı bir adım öne taşır: değer düşmesi henüz gerçekleşmemiş, yalnızca düşme tehlikesi mevcut olsa dahi alacaklı güvence isteyebilir, yani önleyici bir talep imkânı tanınır. Bu talepler borçluya yöneltildikten sonra borçluya, hâkim tarafından belirlenecek bir süre içinde yeterli güvenceyi sağlama yükümlülüğü doğar. Sürenin ve yeterliliğin belirlenmesinde hâkim, taşınmazın değeri, alacağın miktarı ve düşmenin boyutu gibi somut verileri değerlendirir.
Borçlu, hâkimin belirlediği süre içinde yeterli güvenceyi vermezse, üçüncü fıkra alacaklıya güçlü bir yaptırım imkânı tanır: alacaklı, güvence eksiğini karşılayacak miktardaki alacak kısmının derhâl ödenmesini isteyebilir. Böylece taşınmazın azalan değeri kadarki alacak bölümü muaccel hâle gelir ve alacaklı bu kısmı nakden tahsil ederek güvence açığını kapatır. Yargıtay’ın rehinli taşınmazın değer kaybı ve alacaklının güvence talebine ilişkin içtihadı bu mekanizmanın işletilmesini kabul eder. Somut örnek: imar değişikliği sonucu değeri ciddi biçimde düşen ipotekli bir taşınmazda alacaklı banka borçludan ek teminat ister; borçlu hâkimin verdiği sürede bunu sağlayamazsa, banka değer açığına denk gelen alacak kısmının TMK Madde 866 uyarınca hemen ödenmesini talep edebilir ve böylece güvencesizliği gidermiş olur.