TMK 739. Madde
(1) Kazı ve yapılarda uyulması gerekli kurallar özel kanunlarla belirlenir.
TMK 739. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 663 üncü maddesini karşılamaktadır. Maddenin kenar başlığıkaynak Kanundaki 686 ncı maddeye uygun olarak, “Özel kurallar” olarak değiştirilmiştir. İsviçre’de bu kenar başlık “Kantonal kurallar” şeklindedir. Bizde kantonal bir sistem olmadığından bunun yerine “Özel kurallar” deyimi kullanılmıştır.
Açıklama
TMK Madde 739, kazı ve yapı faaliyetleri sırasında komşuluk ilişkisi bağlamında uyulması gereken teknik ve hukuki kuralların özel kanunlarla belirleneceğini hükme bağlamaktadır. Madde, kendisinden önce gelen TMK 738. madde ile birlikte okunmalıdır; çünkü 738. madde malikin kazı ve yapı yaparken komşu taşınmazlara zarar vermekten kaçınma yükümlülüğünü genel çerçevede ortaya koyarken, 739. madde bu yükümlülüğün somut içeriğini doldurma görevini özel mevzuata bırakmaktadır. Burada yollama yapılan başlıca düzenlemeler 3194 sayılı İmar Kanunu, ilgili imar yönetmelikleri, Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği ile belediye imar uygulamalarıdır. Maddenin gerekçesinde de İsviçre’deki kantonal sistemden farklı olarak ülkemizde merkezî bir yapı bulunması nedeniyle kenar başlığın “Özel kurallar” biçiminde benimsendiği belirtilmiştir.
Maddenin işleyişinde malik, bir inşaat ya da kazı çalışmasına başlamadan önce yalnızca özel hukuk kaynaklı komşuluk kurallarına değil, aynı zamanda kamu hukuku niteliğindeki imar ve yapı mevzuatına da uymak zorundadır. Bu kapsamda yapı ruhsatı alınması, fenni mesuliyet, statik proje, çevre yapılara verilecek olası zararların önlenmesine yönelik tedbirler ve hafriyat sırasında zemin emniyetinin sağlanması gibi yükümlülükler doğar. Özel kanunlarda öngörülen mesafe, derinlik, iksa (kazı destekleme) ve güvenlik kurallarına aykırılık, hem idari yaptırımlara hem de özel hukuk sorumluluğuna zemin hazırlar. Böylece malikin tasarruf serbestisi, kamusal ve komşuluk menfaatleriyle dengelenmiş olur.
Bu kurallara aykırı davranış sonucunda komşu taşınmazda meydana gelen çökme, çatlama veya zemin kayması gibi zararlardan malik, TMK 730. madde uyarınca sorumlu tutulabilir; ayrıca 738. maddenin ikinci fıkrası gereği aykırı yapılar hakkında taşkın yapı hükümleri devreye girer. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, temel kazısı nedeniyle bitişikteki binada hasar oluşan uyuşmazlıklarda, malikin kusuru bulunmasa dahi kusursuz sorumluluk esasıyla zararın giderilmesine hükmedebilmektedir. Örneğin, yan parselde yapılan derin hafriyat sebebiyle komşu binanın temelinin oturması hâlinde, zarar gören malik hem eski hâle getirme hem de tazminat talep edebilir; uygulamada bilirkişi incelemesiyle kusur ve zarar miktarı tespit edilir.