TMK 900. Madde
(1) İpotekli borç senedindeki alacak, aksi kararlaştırılmış olmadıkça, faizlerin ödenmesi gereken tarihte, bu tarihten en az altı ay önce alacaklı veya borçlu tarafından diğer tarafa yapılacak bildirimle muaccel olur.
TMK 900. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 814 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddeyle taraflara, ipotekli borçilişkisini ihbar suretiyle fesih hakkıtanınmaktadır.
Açıklama
TMK Madde 900, ipotekli borç senedinde yer alan alacağın muaccel hâle gelmesini bir muacceliyet bildirimine bağlayarak taraflar arasındaki ipotekli borç ilişkisinin sona erdirilme usulünü düzenler. 4721 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun taşınmaz rehni ve özellikle ipotekli borç senedine ilişkin hükümleriyle bütünleşen bu madde, kredi ilişkisinin sürekli ve uzun vadeli niteliğini gözeterek borcun istenildiği anda muaccel olmasını engeller. Aksi kararlaştırılmadıkça alacak, faizlerin ödenmesi gereken tarihte muaccel olur; ancak bunun için belirli bir önel içinde bildirim yapılması gerekir. Böylece her iki tarafa da öngörülebilirlik ve hazırlık imkânı tanınır.
Maddenin işleyişinde bildirim süresi ve şekli belirleyicidir. İpotekli borç senedindeki alacağın muaccel olabilmesi için, faizlerin ödeneceği tarihten en az altı ay önce alacaklı ya da borçlu tarafından diğer tarafa bir bildirim yapılması gerekir. Bu altı aylık önel, ihbar suretiyle fesih hakkının kullanılması niteliğindedir ve borçluya borcun tamamını ödemeye hazırlanma, alacaklıya ise alacağını başka şekilde değerlendirme imkânı verir. Bildirim hakkı çift yönlüdür; hem alacaklı hem borçlu bu yola başvurabilir. Süreye uyulmaksızın yapılan bir muacceliyet talebi sonuç doğurmaz ve alacak öngörülen önel dolmadan muaccel hâle gelmez; tarafların sözleşmeyle farklı bir düzenleme kararlaştırması ise mümkündür.
Bu düzenlemenin pratik sonucu, ipotekli borç senedine dayanan alacağın ani ve hazırlıksız biçimde istenmesinin engellenmesidir. Altı aylık önele uyulmadan başlatılan icra takibinin, muacceliyet koşulu gerçekleşmediği için sürdürülmesi mümkün olmaz. Yargıtay’ın rehinli alacaklara ilişkin yaklaşımında, muacceliyetin doğması için sözleşmede kararlaştırılan veya kanunda öngörülen koşulların gerçekleşmiş olması aranır; bu koşul oluşmadan alacaklının takip hakkı doğmaz. Örneğin altı ay önceden bildirim yapmadan tüm bakiyeyi talep eden alacaklı, borçlunun muacceliyetin gerçekleşmediği itirazıyla karşılaşır. {TMK} Madde 900, bu yönüyle ipotekli borç ilişkisinde tarafların menfaat dengesini koruyan ve borcun istenme zamanını öngörülebilir kılan bir usul güvencesi getirir. Altı aylık önel koşulu, hem borçluyu ani bir ödeme baskısından korur hem de alacaklıya planlı bir tahsil imkânı tanıyarak uzun vadeli ipotekli kredilerde güven ve istikrarı destekler.