TMK 956. Madde
(1) Hamile yazılı senetlerin rehni için senetlerin rehin alacaklısına teslimi yeterlidir.
(2) Diğer kıymetli evrakın rehni için senedin ciro edilmiş veya yazılı devir beyanı yapılmış olarak teslimi gerekir.
TMK 956. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 870 inci maddesini karşılamaktadır. Madde kaynak Kanunun 901 inci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Maddeyle kıymetli evrak niteliğinde senetlerin rehni özel olarak düzenlenmektedir.
Açıklama
TMK Madde 956, kıymetli evrak niteliğindeki senetlerin nasıl rehnedileceğini özel olarak düzenlemektedir. Alacak ve hakların rehnine ilişkin genel kural (TMK m.954) ile senede bağlı alacakların rehnini düzenleyen TMK m.955 birlikte değerlendirildiğinde, bu madde kıymetli evrakın taşıdığı hakkın senede sıkı sıkıya bağlı olması özelliği nedeniyle ayrı bir rehin usulü öngörmektedir. Türk Ticaret Kanunu’nda hamile, nama ve emre yazılı olarak üçe ayrılan kıymetli evrakta, hakkın devri senedin tedavül kabiliyetine göre farklılaştığından, rehin de bu ayrıma paralel biçimde düzenlenmiştir. Hükmün amacı, senedi elinde bulundurmaya bağlanan hakkın rehni bakımından usul güvenliği sağlamaktır.
Maddenin uygulanmasında ilk fıkra, hamile (hamiline) yazılı senetler bakımından en basit usulü öngörür: bu senetlerde hak senedin zilyetliğine bağlı olduğundan, senedin rehin alacaklısına teslimi rehin için yeterlidir; ayrıca yazılı sözleşme veya başka bir işlem aranmaz. İkinci fıkra ise hamile yazılı olmayan diğer kıymetli evrak, yani nama ve emre yazılı senetler için ek bir şart getirir. Bu senetlerin rehni için yalnızca teslim yetmez; emre yazılı senetlerde rehin amaçlı ciro, nama yazılı senetlerde ise yazılı bir devir beyanı yapılarak senedin teslim edilmesi gerekir. Böylece senedin hukuki niteliğine uygun bir tasarruf işlemi rehnin kuruluş unsuru olarak aranır.
Bu şekil koşullarına uyulmaması rehnin geçerli biçimde doğmaması sonucunu doğurur; örneğin nama yazılı bir tahvilin yalnızca elden teslimiyle, yazılı devir beyanı olmaksızın rehin hakkı kurulmuş sayılmaz ve alacaklı rehne dayalı öncelik talep edemez. Hamile yazılı senetlerde ise teslimle birlikte rehin tamamlanır ve alacaklı senedi paraya çevirerek alacağını öncelikle tahsil edebilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, kıymetli evraka dayalı rehin uyuşmazlıklarında senedin türünün doğru belirlenmesini ve bu türe uygun devir/ciro işleminin gerçekleştirilip gerçekleştirilmediğinin denetlenmesini istemektedir. Pratikte, emre yazılı bir bono kredi teminatı olarak verildiğinde, banka senet üzerine rehin cirosu yapıp bonoyu teslim aldığında geçerli bir rehin elde eder; aynı bono yalnızca elden verilmiş, fakat rehin cirosu tamamlanmamışsa banka rehin hakkına dayanamaz. Bu nedenle teminat alan kurumlar senedin türünü ve gerekli ciro veya devir beyanının usulüne uygun yapıldığını işlemin başında titizlikle kontrol etmek durumundadır.