TTK 805. Madde
(1) Bir çekin düzenleyeni veya hamili çekin ön yüzüne “hesaba geçirilecektir” kaydını veya buna benzer bir ibareyi yazarak çekin nakden ödenmesini önleyebilir. Bu takdirde çek, muhatap tarafından ancak hesaba alacak kaydı, takas, hesap nakli suretiyle kayden ödenebilir. Bu kayıtlar ödeme yerine geçer.
(2) “hesaba geçirilecektir” kaydının çizilmesi geçersizdir.
(3) Birinci ve ikinci fıkralara aykırı hareket eden muhatap, çekin bedelini aşmamak üzere, zarardan sorumludur.
TTK 805. Madde Gerekçesi
Bu madde, 6762 sayılı Kanunun 717 nci maddesinden, dili güncelleştirilerek aynen alınmıştır.
TTK 805. Madde Açıklaması
TTK Madde 805, çek hukuku alanında genel olarak konusunu düzenlemektedir. TTK ve 5941 sayılı Çek Kanunu çerçevesinde düzenlenen bu hüküm, genel olarak ilkesini çek uygulamasına özgü koşullar açısından somutlaştırmaktadır. Madde, 6762 sayılı eski TTK’nın 717. maddesiyle büyük ölçüde örtüşmekle birlikte 6102 sayılı TTK sistematizasyonu çerçevesinde güncellenmiştir. Çek, ticari hayatta en yaygın kullanılan ödeme araçlarından biri olması nedeniyle bu madde kapsamındaki hükümler özellikle bankacılık ve perakende sektörlerinde pratik açıdan büyük önem taşımaktadır. Hükmün uygulama alanı, hamil, keşideci ve muhatap banka arasındaki üçlü ilişkiyi doğrudan etkilemektedir. Çek hukukunun kambiyo senetleri arasındaki özgün konumu, bu maddenin uygulanmasında bankacılık ve ticaret hukukunu birbirine bağlayan bir köprü işlevi görmesini sağlamaktadır.
Uygulamada TTK Madde 805 kapsamında öne çıkan başlıca sorun, bankanın ödeme yükümlülüğü ve hamilin korunmasına ilişkin sınır koşullarının doğru uygulanamamasıdır. Çek hamilinin iyiniyetli olup olmadığı, çekin sahte ya da tahrif edilmiş olması ve hesapta karşılık bulunmaması gibi durumlar genel olarak kapsamında ayrı ayrı ele alınmaktadır. Örneğin hamilin sahte imzayı bilmeden çeki devralmış olması hâlinde banka ile keşideci arasındaki sorumluluk paylaşımı mahkeme kararlarında tartışmalı olmaya devam etmektedir. 5941 sayılı Çek Kanunu ile TTK hükümleri arasındaki ilişki de bu bağlamda dikkatle incelenmesi gereken bir alan oluşturmaktadır.
TTK Madde 805 hükmüne aykırılığın sonuçları arasında en sık karşılaşılan durum, hamilin başvurma haklarını yitirmesi ya da bankanın ödeme ret gerekçesinin mahkemece meşru sayılmasıdır. Yargıtay 12. Hukuk Dairesi, bu madde kapsamındaki uyuşmazlıklarda şekil ve süre koşullarına katı biçimde uyulmasını aramakta; iyi niyetli hamilin korunmasını da ön planda tutmaktadır. 5941 sayılı Çek Kanunu’yla birlikte oluşan bütüncül yasal çerçeve, hem ticaret hem de icra hukukunda bu hükmün uygulanmasını yakından etkilemektedir. Hukuki süreçlerde avukatların ilgili Yargıtay içtihadını ve TTK sistematiğini eş zamanlı değerlendirmesi, müvekkillerinin haklarının etkin korunması açısından büyük önem taşımaktadır. Uygulamada bu maddenin gereği gibi yorumlanabilmesi için TTK’nın sistematik bütünlüğü içinde ilgili emredici hükümlerin birlikte değerlendirilmesi zorunludur.
Açıklama
TTK Madde 805, ‘hesaba geçirilecektir’ kaydı yoluyla çekin nakden ödenmesini önleyen, mahsup çeki olarak da bilinen kurumu düzenler. Hükme göre çekin düzenleyeni veya hamili, çekin ön yüzüne ‘hesaba geçirilecektir’ kaydını ya da benzer bir ibareyi yazarak nakit ödemeyi engelleyebilir. Bu takdirde çek, muhatap tarafından yalnızca hesaba alacak kaydı, takas veya hesap nakli suretiyle kayden ödenir ve bu kayıtlar ödeme yerine geçer. Düzenleme, çizgili çek kurumuna paralel bir koruma sağlayarak çekin nakde dönüştürülmeden bankacılık sistemi içinde kalmasını ve izlenebilir biçimde tahsil edilmesini amaçlar.
Hükmün işleyişinde belirleyici unsur, bu kaydın bir kez konulduktan sonra geri alınamamasıdır. Çek üzerine ‘hesaba geçirilecektir’ ibaresi yazıldığında, muhatap banka artık çek bedelini nakit olarak hamilin eline ödeyemez; ödemeyi yalnızca hamilin hesabına alacak kaydı düşerek, takas yoluyla veya hesaplar arası virman yaparak gerçekleştirebilir. Bu kaydın çizilmesi, yani sonradan silinerek nakit ödeme yolunun açılmaya çalışılması geçersizdir. Düzenleyen veya hamil, çekin kötüye kullanımını önlemek istediğinde bu mekanizmaya başvurur; muhatap banka ise ödemeyi kayden gerçekleştirmek ve nakit ödeme talebini reddetmekle yükümlüdür. Hesaba alacak kaydı, takas veya hesap nakli yoluyla yapılan işlemin kanunen ödeme yerine geçmesi, hamilin elinde fiilen nakit bulunmasa da borcun sona erdiği anlamına gelir. Bu yönüyle mahsup çeki, çizgili çeke benzer bir koruma sağlasa da farklı bir teknikle, yani ödemenin biçimini doğrudan kaydi sisteme bağlayarak işler.
Bu kurala aykırı davranan, yani ‘hesaba geçirilecektir’ kaydına rağmen çeki nakden ödeyen muhatap banka, çek bedelini aşmamak üzere doğan zarardan sorumlu olur. Bu sorumluluk, kaydın sağladığı güvenliği fiilen güvence altına alan yaptırımdır ve hamili çekin kaybı veya çalınması hâlinde korur. Örneğin çalınan ve üzerinde mahsup kaydı bulunan bir çeki, muhatap banka kayden değil de nakit ödemiş ise, gerçek hak sahibinin uğradığı zarardan çek bedeliyle sınırlı olarak sorumlu tutulur. TTK Madde 805, çekin nakit dolaşımının yarattığı riskleri azaltan ve ödemeyi hesap sistemi içinde tutan teknik bir koruma aracı olarak, çek güvenliğine somut katkı sağlar.