DMK Madde 67
(1) Diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde (…) kadro olmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıkları, öğrenim durumları itibariyle yükselebilecekleri dereceyi aşmamak şartıyla işgal etmekte oldukları kadroların üst derecelerine yükseltilir.
Açıklama
Devlet memurluğunda ilerleme, kural olarak üst derecede boş kadronun varlığına bağlıdır; ancak kadro yokluğu nedeniyle hak ettiği dereceye yükselemeyen memurun mağdur olmaması gerekir. DMK Madde 67, tam da bu durumu düzenleyerek, diğer şartları taşımakla birlikte üst derecelerde boş kadro bulunmadığı için derece yükselmesi yapamayan memurların kazanılmış hak aylıklarının yükseltilmesini öngörür. Bu mekanizma, kadrosuzluğun memurun özlük ve mali haklarına olumsuz yansımasını önleyen telafi edici bir kuraldır ve 657 sayılı Kanun’daki kademe-derece sistemiyle bütünleşik biçimde işler. Hüküm, kadro engelinin memurun parasal kaybına dönüşmemesini güvence altına alarak idari kadro planlamasındaki gecikmelerin yükünü memura yıkmamayı amaçlar.
Maddenin işleyişinde iki önemli sınır bulunur. Birincisi, memurun aylığı ancak işgal ettiği kadronun üst derecelerine kadar yükseltilebilir; yani fiilen bulunduğu kadronun derece sınırı aşılamaz. İkincisi, yükseltme öğrenim durumu itibarıyla memurun ulaşabileceği dereceyi aşamaz. Bu iki koşul birlikte değerlendirilerek, memurun yükselebileceği azami derece belirlenir. Uygulamada idare, kadrosuzluk nedeniyle terfi edemeyen memurun durumunu resen takip etmeli ve diğer şartların oluştuğu tarihten itibaren kazanılmış hak aylığını bu çerçevede yükseltmelidir. Memurun ayrıca talepte bulunmasına gerek olmaksızın bu hak doğar; ancak idarenin işlem yapmaması hâlinde memur, yükseltmenin yapılması için başvuru hakkını kullanabilir ve gerekirse yargı yoluna gidebilir.
Bu düzenlemenin pratik sonucu, kadro açılmasını bekleyen memurun maaşının dondurulmaması, kazanılmış hak aylığı yönünden ilerlemeye devam edebilmesidir. Danıştay içtihadında, DMK Madde 67 kapsamında kazanılmış hak aylığı yükseltilmesinin koşulları oluştuğunda idarenin bağlı yetki içinde bulunduğu, işlemin yapılması gerektiği vurgulanmaktadır. Örneğin öğrenim durumu itibarıyla daha üst dereceye yükselebilecek, ancak kadro bulunmadığı için terfi edemeyen bir memurun aylığı, ilgili koşulların gerçekleştiği tarihten geçerli olmak üzere yükseltilir. Bu yükseltmenin yapılmaması, memurun parasal kaybına yol açar ve idari yargıda hem işlemin iptali hem de yoksun kalınan parasal hakların tahsili için tam yargı davasına konu olabilir. Böylece madde, kadro yetersizliğinin memur aleyhine sonuç doğurmasını engelleyen güçlü bir güvence sağlar.