Anayasa Madde 149
(1) (Değişik: 7/5/2010-5982/19 md.)
(2) Anayasa Mahkemesi, iki bölüm ve Genel Kurul halinde çalışır. Bölümler, başkanvekili başkanlığında dört üyenin katılımıyla toplanır. Genel Kurul, Mahkeme Başkanının veya Başkanın belirleyeceği başkanvekilinin başkanlığında en az on üye ile toplanır. Bölümler ve Genel Kurul, kararlarını salt çoğunlukla alır. Bireysel başvuruların kabul edilebilirlik incelemesi için komisyonlar oluşturulabilir.
(3) Siyasî partilere ilişkin dava ve başvurulara, iptal ve itiraz davaları ile Yüce Divan sıfatıyla yürütülecek yargılamalara Genel Kurulca bakılır, bireysel başvurular ise bölümlerce karara bağlanır.
(4) Anayasa değişikliğinde iptale, siyasî partilerin kapatılmasına ya da Devlet yardımından yoksun bırakılmasına karar verilebilmesi için toplantıya katılan üyelerin üçte iki oy çokluğu şarttır.
(5) Şekil bozukluğuna dayalı iptal davaları Anayasa Mahkemesince öncelikle incelenip karara bağlanır.
(6) Anayasa Mahkemesinin kuruluşu, Genel Kurul ve bölümlerin yargılama usulleri, Başkan, başkanvekilleri ve üyelerin disiplin işleri kanunla; Mahkemenin çalışma esasları, bölüm ve komisyonların oluşumu ve işbölümü kendi yapacağı İçtüzükle düzenlenir.
(7) Anayasa Mahkemesi Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalar dışında kalan işleri dosya üzerinde inceler. Ancak, bireysel başvurularda duruşma yapılmasına karar verilebilir. Mahkeme ayrıca, gerekli gördüğü hallerde sözlü açıklamalarını dinlemek üzere ilgilileri ve konu üzerinde bilgisi olanları çağırabilir ve siyasî partilerin kapatılmasına ilişkin davalarda, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısından sonra kapatılması istenen siyasî partinin genel başkanlığının veya tayin edeceği bir vekilin savunmasını dinler.
Danışma Meclisi Gerekçesi
Anayasa Mahkemesinin çalışma ve yargılama usulü Yüksek mahkemelerde hükme katılan hâkim sayısı genellikle beştir. Bu beş hâkimli kurullar bakacakları işin çeşidi bakımından uzmanlık grupları halinde çalışmaktadırlar. Anayasa Mahkemesini uzmanlık gruplarına ayırmak mümkün olmadığı gibi kanunların Anayasaya uygunluk denetiminde daha güçlü bir güvence sağlamak için mahkemenin dokuz üyeyle toplanması gereği kabul edilmiştir. Bundan başka, Anayasanın 163 üncü maddesiyle, Anayasa Mahkemesinin iptale ilişkin kararlarını Cumhurbaşkanının bir kez daha incelettirebilmesi kuralı getirilmiştir. Mahkeme onbeş üyeden oluşmaktadır. Mahkemenin dokuz üyeyle toplanması, vaki olacak itirazın, kural olarak onbeş, zorunlu hallerde de en az oniki üyeden oluşacak Genel Kurul halinde incelenmesi, getirilen kurala daha iyi anlam kazandırmaktadır. Mahkemenin, kararlarını oy çokluğuyla vermesi genel bir kuraldır. Ancak iptal kararlarının salt çoğunluğun sonucu olarak bir oy farkıyla verilebilmesi kamu oyunda tepkilere yol açmış, Türkiye Büyük Millet Meclisinin yasal tasarrufunun mahkemede tek oy farkıyla iptal edilebilmesi doyurucu olamamıştır. Bu nedenle iptal kararları için nitelikli çoğunluk kabul edilmiştir. Şekil bozukluğuna dayalı iptal davalarının öncelikle görüşülmesi, çıkarılan bir kanunun iptali için yeterli neden bulunmadığı hallerde, yürürlüğe girmesini fazla geciktirmemek gereğine dayanmaktadır. Bu tip davalar ancak Cumhurbaşkanı ve Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşde biri tarafından açılabilecektir. Dava dilekçesine tutanak dergisi örneği gibi bir – iki belgenin eklenmesi, davayı hemen sonuçlandırmaya yetebilir. Bu durumda davanın öncelikle görülmesi ve reddi halinde kanunun bir an önce yürürlüğe girmesi millî iradenin amacına daha uygun bulunmuştur.
Cumhurbaşkanının, iptal kararlarını yeniden incelettirmesi Cumhurbaşkanının Anayasa Mahkemesince verilen iptal kararlarını yeniden incelettirebilmesi kuralı yeni getirilmiştir. Bu inceleme yüksek bir mahkemenin kararının bir başka mercide incelenmesi şeklinde değildir. İncelemeyi yine kendisi yapacaktır. Daha önce dokuz hâkimden oluşan mahkeme kurulunun kararını onikiden az olmamak üzere aynı mahkemenin mevcut hâkimlerinin katılmasıyla kurulan Genel Kurul tarafından incelenecektir. Nitekim yine bir yüksek mahkeme olan Yargıtayın bir dairesinden verilen karar Yargıtay Genel Kurulunca incelenebilmekte ve bu hal Yargıtayın yüceliğini daha da artırmaktadır. Unutmamak gerektir ki : Hâkimlik niteliklerinden bir yücesi de hatalı bir kararının düzeltilmesi kendisinden istenen hâkimin, hatayı düzeltmekteki cehdi, iştiyakı ve bu olanağın kendisine tanınmasının yarattığı memnunluktur.
Millî Güvenlik Konseyi Anayasa Komisyonu Değişiklik Gerekçesi
Aslî sıfatı üye olan Anayasa Mahkemesi Başkan vekilinin toplantıya katılamaması halinde Mahkeme çalışamaz duruma düşeceğinden, ismen sayılması sakıncalı görülüp metinden çıkarılmış, Mahkemenin Başkan ve on üye ile toplanacağı şeklinde düzenleme yapılmış; sadece Anayasa değişikliklerinde üçte iki çoğunlukla iptale karar verilebileceği belirtilmiştir. Ayrıca Yüce Divan sıfatıyla baktığı davalarda duruşma zorunluğu öngörülmüş, diğer işlerde gerek görüldüğünde ilgililerin çağrılıp, dinlenilmesi mahkemenin takdirine bırakılmıştır.
23/7/1995 Tarihli ve 4121 Sayılı Kanun’la Yapılan Değişiklik
4. Çalışma ve yargılama usulü