DMK Madde 103
(1) Yıllık izinler, amirin uygun bulacağı zamanlarda, toptan veya ihtiyaca göre kısım kısım kullanılabilir. Birbirini izliyen iki yılın izni bir arada verilebilir. (Değişik cümle: 6/7/1995 – KHK-562/2 md.) Cari yıl ile bir önceki yıl hariç, önceki yıllara ait kullanılmayan izin hakları düşer.
(2) Öğretmenler yaz tatili ile dinlenme tatillerinde izinli sayılırlar. Bunlara, hastalık ve diğer mazeret izinleri dışında, ayrıca yıllık izin verilmez.
(3) Hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele, her yıl yıllık izinlerine ilaveten bir aylık sağlık izni verilir.
Açıklama
Yıllık izin, memurun dinlenme hakkının somutlaştığı temel kurumlardan biri olup Anayasa’nın 50. maddesinde güvence altına alınan dinlenme hakkıyla doğrudan bağlantılıdır. DMK Madde 103, bu hakkın kullanım usulünü düzenleyerek iznin zamanının belirlenmesini amirin uygun göreceği döneme bırakır; iznin toptan ya da ihtiyaca göre kısım kısım kullanılabileceğini ve birbirini izleyen iki yılın izninin bir arada verilebileceğini açıkça hükme bağlar. 1995 tarihli KHK-562 ile getirilen değişiklik sonrasında, cari yıl ile bir önceki yıl dışındaki kullanılmayan izin haklarının düşeceği esası benimsenmiştir. Düzenleme, izin kullanımının hizmetin gerekleriyle dengelenmesini öngören emredici bir çerçeve kurar ve bu yönüyle 657 sayılı Kanun’un izinlere ilişkin diğer hükümleriyle bütünlük taşır.
Uygulamada izin talebi memur tarafından yapılsa da onay yetkisi amirdedir; ancak bu yetki keyfî kullanılamaz, hizmetin aksamayacağı makul bir zamanın belirlenmesiyle sınırlıdır. Memur, biriken izinlerini iki yıllık süre içinde kullanmazsa hakkını kaybeder; bu nedenle idarenin de izin planlamasını kolaylaştıracak biçimde davranması, talepleri gereksiz yere reddetmemesi beklenir. Maddenin ikinci fıkrası öğretmenleri ayrı bir rejime tabi kılar: yaz ve dinlenme tatillerinde izinli sayılan öğretmenlere, hastalık ve mazeret izinleri saklı kalmak üzere ayrıca yıllık izin verilmez. Üçüncü fıkra ise hizmetleri sırasında radyoaktif ışınlarla çalışan personele yıllık izne ek olarak bir aylık sağlık izni tanıyarak mesleki riski telafi eder. Bu yükümlülükler, idarenin hem izin verme hem de personelin sağlığını gözetme görevini birlikte içerir.
Düzenlemenin pratik sonucu, biriken izinlerin süresinde kullanılmaması hâlinde paraya çevrilemeden düşmesidir; Danıştay içtihadı, kullanılmayan yıllık izinlerin kural olarak ücrete dönüştürülemeyeceğini, ancak emeklilik gibi hizmet ilişkisinin idarenin işlemiyle sona erdiği özel durumlarda farklı değerlendirme yapılabileceğini kabul etmektedir. Örneğin uzun süre izin talebi haksız biçimde reddedilen bir memurun biriken izninin DMK Madde 103 gereği iki yılı aşan kısmı düşmüş sayılır; bu durumda memurun, izin talebinin gerekçesiz reddedildiğini ileri sürerek idari yargıya başvurması mümkündür. Amirin onay vermemesinin somut ve makul bir gerekçeye dayanmaması, işlemin iptal edilebilirliğini gündeme getirir; izin hakkının fiilen kullandırılmaması nedeniyle memurun zarara uğraması hâlinde ise idarenin tam yargı sorumluluğu doğabilir. Böylece madde, hem memuru hem idareyi bağlayan bir denge kurar.