DMK Madde 190

(1) (Mülga: 12/2/1982 – 2595/19-a)

Açıklama

DMK Madde 190, ‘Ek sosyal sigorta ve yardımlaşma’ kenar başlığını taşıyan, ancak 12/2/1982 tarihli ve 2595 sayılı Kanun’la mülga edilmiş, yani yürürlükten kaldırılmış bir hükümdür. Mülga maddeler, kanun metninde madde numaralarının bütünlüğünün korunması amacıyla yerinde bırakılır; fakat artık bağlayıcı bir kural içermez ve kendisine herhangi bir işlem dayandırılamaz. Devlet memurlarının ek sosyal güvenliğine ilişkin düzenlemeler, bu hükmün yürürlükten kalkmasının ardından özel sosyal güvenlik mevzuatına, özellikle 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile emeklilik rejimini düzenleyen kanunlara taşınmıştır. Dolayısıyla DMK Madde 190’ın kenar başlığı, bugün yalnızca tarihsel bir konuyu ve terk edilmiş bir düzenleme tercihini işaret eder.

Yürürlükten kalkmış bir hükme dayanarak idarenin işlem tesis etmesi hukuken mümkün değildir. Memurların ek sosyal sigorta ve yardımlaşmaya ilişkin hak ve yükümlülükleri bugün, yürürlükteki sosyal güvenlik kanunları ve bunlara bağlı yardımlaşma sandıklarının özel mevzuatı çerçevesinde belirlenir. Bu maddenin boşalttığı alan, kurumların kendi yardımlaşma vakıfları, sandıkları veya tamamlayıcı sigorta uygulamalarıyla doldurulmuştur; bu yapılar genellikle gönüllü üyelik ve aidat esasına dayanır. Bu nedenle bir memurun ek sosyal güvenlik veya yardımlaşma talebi, mülga hüküm üzerinden değil, ilgili güncel mevzuat ve varsa bağlı bulunduğu sandığın iç düzenlemeleri esas alınarak değerlendirilir. İdare, var olmayan bir kuraldan hareketle ne bir menfaat tanıyabilir ne de bir borç yükleyebilir.

Mülga bir maddenin pratik sonucu, kendisine doğrudan bir hak ya da yükümlülük bağlanamamasıdır. Bir uyuşmazlıkta ilgili kişi bu hükme atıf yapamaz; yargı mercileri de yürürlükten kalkmış kuralı uygulamaz, aksine güncel düzenlemeleri esas alır. Örneğin emekli olan bir memurun ek sosyal güvenlik alacağı iddiası, DMK Madde 190 yerine 5510 sayılı Kanun ve ilgili sandık mevzuatına göre incelenir ve karara bağlanır. Danıştay’ın yerleşik uygulamasında, mülga hükümlere dayanan taleplerin reddedildiği, uyuşmazlığın yürürlükteki mevzuat çerçevesinde çözüldüğü görülür. Mülga hükmün metinde varlığını sürdürmesi, yalnızca kanunun tarihsel gelişimini ve sosyal güvenlik rejiminin nasıl ayrı bir mevzuata devredildiğini gösteren bir iz niteliğindedir; güncel uyuşmazlıklara çözüm üretme kapasitesi bulunmaz.