DMK Madde 28
(1) Memurlar Türk Ticaret Kanununa göre (Tacir) veya (Esnaf) sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz, ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamaz, ticari mümessil veya ticari vekil veya kollektif şirketlerde ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamazlar. (Görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç). (Ek cümle: 8/8/2011 – KHK-650/38 md.; İptal cümle: Anayasa Mahkemesinin 18/7/2012 tarihli ve E.: 2011/113, K.: 2012/108 sayılı Kararı ile.; (…) Yeniden düzenleme son cümle: 2/1/2014 – 6514/9 md.) Memurlar, mesleki faaliyette veya serbest meslek icrasında bulunmak üzere ofis, büro, muayenehane ve benzeri yerler açamaz; gerçek kişilere, özel hukuk tüzel kişilerine veya kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşlarına ait herhangi bir iş yerinde veya vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışamaz.
(2) (Değişik ikinci fıkra: 8/8/2011 – KHK-650/38 md.; İptal ikinci fıkra: Anayasa Mahkemesinin 18/7/2012 tarihli ve E.: 2011/113 K.: 2012/108 sayılı Kararı ile; Yeniden düzenleme: 2/1/2014 – 6514/9 md.) Memurların üyesi oldukları yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları ve kanunla veya Cumhurbaşkanlığı kararnamesiyle kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulları üyelikleri ile özel kanunlarda belirtilen görevler bu yasaklamanın dışındadır.
(3) Eşleri, reşit olmayan veya mahcur olan çocukları, yasaklanan faaliyetlerde bulunan memurlar bu durumu 15 gün içinde bağlı oldukları kuruma bildirmekle yükümlüdürler,
Açıklama
DMK Madde 28, devlet memurlarına ticaret ve diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunma yasağı getirerek kamu hizmetinin tarafsızlığını ve memurun mesaisini tek bir göreve hasretmesini güvence altına alır. Madde, Türk Ticaret Kanunu’ndaki tacir ve esnaf tanımlarına doğrudan gönderme yaparak yasağın kapsamını belirler: memur tacir veya esnaf sayılmasını gerektirecek faaliyette bulunamaz, ticari işletmelerde görev alamaz, ticari mümessil veya vekil olamaz, kolektif şirkette ortak ya da komandit şirkette komandite ortak olamaz. Düzenleme, Anayasa’nın kamu görevlilerinin tarafsızlığına ilişkin ilkeleriyle ve 657 sayılı Kanunun memurun hak ve ödevlerini düzenleyen genel sistematiğiyle bütünlük içinde yorumlanır. Hükmün bazı cümleleri Anayasa Mahkemesi kararlarıyla iptal edilmiş, sonradan 6514 sayılı Kanunla yeniden düzenlenmiştir.
Yasağın güncel hali, memurların mesleki faaliyet veya serbest meslek icrası için ofis, büro, muayenehane benzeri yerler açmasını ve gerçek ya da özel hukuk tüzel kişilerine ait iş yerlerinde, vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışmasını da kapsar. Buna karşılık yapı, kalkınma ve tüketim kooperatifleri, meslek kuruluşları ve kanunla kurulmuş yardım sandıklarının yönetim, denetim ve disiplin kurulu üyelikleri ile özel kanunlardaki görevler yasağın dışında bırakılmıştır. Ayrıca memur, eşinin, reşit olmayan veya mahcur çocuklarının yasaklanan faaliyetlerde bulunması halinde bu durumu on beş gün içinde kurumuna bildirmekle yükümlüdür; bu bildirim ödevi şeffaflığı ve çıkar çatışmasının denetimini sağlamaya yöneliktir.
Yasağın ihlali disiplin hukuku bakımından yaptırıma bağlanmıştır; ticaret yapma fiili, niteliğine göre kademe ilerlemesinin durdurulması ya da daha ağır cezayı gerektirebilir ve mükerrer hallerde memuriyetten çıkarmaya kadar gidebilir. Danıştay’ın idari dava dairelerinin yerleşik içtihatlarında, fiilin gerçek bir ticari faaliyet boyutuna ulaşıp ulaşmadığı somut delillerle değerlendirilmekte, arızi işlemler ile sistematik ticari faaliyet birbirinden ayrılmaktadır. Örneğin bir memurun adına kayıtlı ticari işletme açıp düzenli mal satışı yapması yasağın açık ihlali sayılırken, tek seferlik bir taşınmaz satışı ticaret faaliyeti olarak nitelendirilmemektedir. Bu nedenle memurların ek gelir arayışlarında DMK Madde 28 sınırlarını gözetmesi, disiplin riskinden korunmak için zorunludur.