DMK Ek Madde 39
(1) Devlet memurlarının, hayatını başkasının yardım veya bakımı olmadan devam ettiremeyecek derecede engelli olduğu sağlık kurulu raporu ile tespit edilen eşi, çocukları ile kardeşlerinin, memuriyet mahalli dışında resmî veya özel eğitim ve öğretim kuruluşlarında eğitim ve öğretim yapacaklarının özel eğitim değerlendirme kurulu tarafından belgelendirilmesi hâlinde, ilgilinin talebi üzerine eğitim ve öğretim kuruluşlarının bulunduğu il veya ilçe sınırları dahilinde kurumunda bulunan durumuna uygun boş bir kadroya ataması yapılır.
Açıklama
DMK Ek Madde 39, ağır engelli yakını bulunan devlet memurlarına, yakınının eğitim ve öğretim ihtiyacı nedeniyle yer değiştirme imkânı tanıyan sosyal nitelikli bir atama hükmüdür. Madde, memurun başkasının yardım veya bakımı olmadan hayatını sürdüremeyecek derecede engelli olduğu sağlık kurulu raporuyla tespit edilen eşi, çocukları ve kardeşleri için uygulanır. Düzenleme, Anayasa’nın engellilerin korunmasına ve ailenin bütünlüğüne ilişkin ilkeleriyle, özel eğitim mevzuatı ve 657 sayılı Kanun’un atama hükümleriyle birlikte yorumlanır. Amaç, engelli bireyin durumuna uygun eğitim ve öğretim kuruluşundan yararlanmasını sağlamak için memurun görev yerini, ailenin parçalanmasına yol açmadan değiştirebilmesidir.
DMK Ek Madde 39’un uygulanabilmesi için iki belgenin birlikte bulunması gerekir: engellilik durumunu gösteren sağlık kurulu raporu ve engelli yakının memuriyet mahalli dışındaki resmî veya özel eğitim kuruluşunda öğrenim göreceğini ortaya koyan özel eğitim değerlendirme kurulu belgesi. Bu belgelerin sunulması ve memurun talebi üzerine atama, eğitim kuruluşunun bulunduğu il veya ilçe sınırları içinde, kurumda mevcut ve duruma uygun boş bir kadroya yapılır. Atamanın koşulu, hedef yerde uygun boş kadronun bulunmasıdır; idare, talebi değerlendirirken hem belgelerin geçerliliğini hem de kadro durumunu gözetir. Böylece memurun ailesel yükümlülükleri ile kamu hizmetinin gerekleri arasında, belgeye dayalı nesnel bir denge kurulur.
Koşulları taşıyan bir talebin haksız reddi, idari işlemin iptali istemiyle dava konusu yapılabilir; idarenin takdir yetkisi sınırsız olmayıp, belgelenmiş engellilik ve eğitim ihtiyacı karşısında uygun kadro varsa atama yapılması beklenir. Danıştay’ın idari dava dairelerinin içtihatlarında, sosyal devlet ilkesi ve engellinin yüksek yararı gözetilerek bu tür taleplerin titizlikle değerlendirilmesi gerektiği vurgulanmaktadır. DMK Ek Madde 39 kapsamında somut bir örnek olarak, ağır engelli çocuğu memuriyet mahalli dışındaki bir özel eğitim merkezine devam edecek memurun, gerekli raporları sunması ve o ilde uygun boş kadro bulunması hâlinde atamasının yapılması gerekir; aksi yöndeki ret işlemi yargı denetiminde hukuka aykırı bulunabilir ve idare yeniden değerlendirmeye zorlanabilir. Atama yapıldıktan sonra engellilik veya öğrenim durumunun ortadan kalkması hâlinde idare, memurun yeni durumunu gözeterek genel atama hükümlerini işletebilir; dolayısıyla bu sosyal atama, sürekli ve geri alınamaz bir kazanılmış hak niteliği taşımaz.