DMK Geçici Madde 64
(1) Bu Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce derece yükselmesindeki süre kaydı aranmaksızın 1, 2, 3 ve 4 üncü derece kadrolara atanmış olup da,
(2) 657 sayılı Kanunun 68 inci maddesinin bu Kanunla yeniden düzenlenen (B) bendinde öngörülen şartları taşıyanlar herhangi bir işleme gerek kalmaksızın; bu şartları taşımayanlardan sicillerine göre başarılı olanlar Bakanlarının veya atamaya yetkili amirlerinin takdirleri ile bulundukları görevlerde çalıştırılabilirler ve bu sürece aynı haklardan yararlanmaya devam ederler. Bu nitelikte bulunmayanlar durumlarına uygun derecelerdeki kadrolara atanırlar.
Açıklama
DMK Geçici Madde 64, Kanun’un yürürlüğe girmesinden önce derece yükselmesinde süre şartı aranmaksızın 1, 2, 3 ve 4 üncü derece kadrolara atanmış memurların hukuki durumunu yeniden düzenler. Hüküm, 657 sayılı Kanun’un 68 inci maddesinin bu Kanunla yeniden düzenlenen (B) bendiyle doğrudan bağlantılıdır ve geçmişte farklı kurallarla atanmış personelin yeni yükselme rejimi karşısındaki konumunu güvenceye bağlamayı amaçlar. Böylece eski sistemde kazanılmış kadrolar ile yeni şartlar arasında oluşabilecek çelişki, kademeli bir geçiş çözümüne kavuşturulur. Düzenleme, ani bir derece düşürmesiyle ortaya çıkabilecek toplu mağduriyetin önüne geçmeyi hedefler.
DMK Geçici Madde 64’ün işleyişi üç farklı durumu birbirinden ayırır. Birincisi, 68 inci maddenin (B) bendindeki şartları zaten taşıyanlar herhangi bir işleme gerek kalmaksızın görevlerinde kalır. İkincisi, bu şartları taşımamakla birlikte sicillerine göre başarılı sayılanlar, Bakanlarının veya atamaya yetkili amirlerinin takdiriyle bulundukları görevlerde çalıştırılmaya devam edebilir ve aynı haklardan yararlanır. Üçüncüsü ise, bu nitelikleri de bulunmayan memurların durumlarına uygun derecelerdeki kadrolara atanmasıdır. Burada idareye tanınan takdir yetkisi, sicil değerlendirmesi gibi nesnel bir ölçüye dayandırılmış, böylece keyfîlik sınırlandırılmıştır.
Bu düzenlemenin sonucu, üst derece kadrolardaki memurlar için farklılaşmış bir hukuki güvence rejimidir: bir kısmı tam korumadan, bir kısmı idarenin takdirine bağlı korumadan yararlanırken, şartları hiç taşımayanlar için derece düşürülmesi gündeme gelir. DMK Geçici Madde 64 uyarınca tesis edilen atama işlemleri idari yargı denetimine tabidir. Danıştay’ın geçiş hükümlerine ilişkin istikrarlı yaklaşımı, idarenin takdir yetkisini sicil ve liyakat verilerine dayandırması gerektiği, gerekçesiz derece düşürmelerinin iptal edileceği yönündedir. Örneğin sicili olumlu olduğu hâlde durumuna uygun alt dereceye atanan bir memur, bu işlemin takdir yetkisinin amacına aykırı kullanıldığını ileri sürerek iptal davası açabilir ve işlemin gerekçesiz olduğunu ortaya koyabilir. İkinci kategoride amirin takdiri devreye girse de, bu takdirin sicil ve liyakat verileriyle desteklenmesi, eşit durumdaki personel arasında ayrım yapılmaması gerekir. Üçüncü kategoride ise alt dereceye atama yapılırken memurun kazanılmış aylık hakkının korunması, atamanın ‘durumuna uygun derece’ ölçütüne sadık kalması zorunludur; bu ölçütten sapan ve memuru hak ettiğinden belirgin biçimde aşağı düşüren işlemler, DMK Geçici Madde 64’ün amacıyla bağdaşmaz.