Hasta Hakları Yönetmeliği 7. Madde
I. Hasta, sağlık hizmetlerinden nasıl faydalanabileceği konusunda bilgi isteyebilir. Bu hak, hangi sağlık kuruluşundan hangi şartlara göre faydalanılabileceğini, sağlık kurum ve kuruluşları tarafından verilen her türlü hizmet ve imkanın neler olduğunu ve müracaat edilen kuruluşta verilen sağlık hizmetlerinden faydalanma usulüne öğrenme haklarını da
kapsar.
II. Bütün sağlık kurum ve kuruluşları, hastayı birinci fıkra uyarınca bilgilendirmek için yeterli teknik donanımı haiz birimi oluşturmak; bu birimde, hastaya kesin ve yeterli bilgi verebilecek nitelik ve ehliyete sahip personeli daimi olarak istihdam etmek ve hastanın ihtiyacı olan birimlere kolayca ulaşabilmesini temin etmek üzere, kuruluşun uygun yerlerinde bilgilendirici tabela, broşür ve işaretler bulundurmak gibi tedbirleri almak zorundadırlar.
Açıklama
Hasta Hakları Yönetmeliği’nin 7. maddesi, bilgi alma hakkının sağlık hizmetine erişim aşamasındaki ilk somut tezahürünü düzenlemektedir. Madde, sağlık kurum ve kuruluşlarının nasıl, hangi şartlarda ve hangi hizmetleri sunduğuna dair hastaya açık ve yeterli bilginin verilmesini güvence altına alır. Bu hak, sağlık hizmetine anlamlı ve bilinçli erişimin ön koşuludur; bilgi eksikliği hâlinde hastanın tercih yapma özgürlüğü ve tedavi sürecine katılımı etkisiz kalır.
Maddenin birinci fıkrası, hastanın bilgi isteme hakkının üç alt boyutunu çizer. Birincisi, hangi sağlık kuruluşundan hangi şartlara göre faydalanılabileceğidir; bu, sevk sistemi, başvuru koşulları ve ödeme düzeni gibi idari nitelikli bilgileri kapsar. İkincisi, sağlık kurum ve kuruluşlarının sunduğu hizmetler ile imkanların içeriğidir; bu, mevcut branşlar, uzmanlık dalları, teşhis ve tedavi imkanları, cihaz donanımı gibi tıbbi kapasiteyi ilgilendirir. Üçüncüsü ise müracaat edilen kuruluşta sağlık hizmetlerinden yararlanma usulüdür; bu da randevu sistemi, kayıt süreci, muayene akışı gibi operasyonel bilgileri ifade eder.
İkinci fıkra, yükümlülük yönünden kurumun pozitif sorumluluğunu pekiştirir. Bilgilendirme birimi kurma zorunluluğu, bu birimin teknik donanıma sahip olması, birimde “kesin ve yeterli bilgi verebilecek nitelik ve ehliyete sahip personelin daimi olarak istihdam edilmesi” ifadesi dikkat çekicidir. “Kesin ve yeterli” kriteri, yuvarlak ve yönlendirici olmayan, somut ve doğru bilgiyi gerektirir; “daimi” ifadesi ise aralıklı değil kesintisiz hizmet verilmesini şart koşar. Bu birim, günümüz uygulamasında “danışma”, “hasta iletişim” veya “hasta hakları” birimleri olarak karşımıza çıkmakta olup 42/B maddesiyle birlikte değerlendirilmelidir.
“Kuruluşun uygun yerlerinde bilgilendirici tabela, broşür ve işaretler bulundurmak” ifadesi, pasif bilgilendirmeyi düzenler. Bu yükümlülük, hastanın hangi birime nasıl ulaşacağını kolayca görebilmesi için yönlendirme tabelaları, bilgi broşürleri ve multimodal erişilebilirlik tedbirlerini kapsar. Engelli bireyler için bu ek olarak Braille alfabesi, sesli yönlendirme, işaret dili destek hizmetleri gibi uyarlamaları da gerektirir; nitekim 2019 değişiklikleri ile yönetmeliğe eklenen engelli vurguları bu pasif bilgilendirmeyi de kapsar.
Maddenin pratik sonucu çok yönlüdür. Birincisi, hastanın bilgi isteme talebi karşısında kurum “bilgi verilmez” diyemez; ikincisi, verilen bilginin doğruluğu ve yeterliliği kurumun sorumluluğundadır; üçüncüsü, yanlış veya eksik bilgilendirme sonucunda zarara uğrayan hasta, sağlık hizmeti verildikten sonra bile bu nedenle tazminat isteyebilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulu içtihatları, yanlış bilgilendirme sonucu alınan hatalı tıbbi karardan doğan zararın hizmet sunucusunun sorumluluğuna yol açtığını kabul etmektedir.
Avukat açısından 7. madde, özellikle “aydınlatılmamış hasta” iddialarında destekleyici bir norm olarak kullanılabilir. Bir davada hastanın rıza formunu imzaladığı ancak tedavi seçeneği hakkında yeterince bilgilendirilmediği ileri sürüldüğünde, 7. madde kurumun genel bilgilendirme yükümlülüğünün de bulunduğunu göstererek davayı sadece 15. maddeye değil bu ilkeye de dayandırma imkânı verir. Bu çoklu dayanak, davacı avukatın argüman gücünü ciddi biçimde artırır.