Tababet Kanunu 46. Madde
I.Diş tabipleri ve dişçilerin muayenehanelerinde çalışan ve dişçilik etmek salahiyeti olmıyan eşhasın hastalara tedavi tatbik etmesi ve sair suretlerle müdahale yapması memnudur. Muayenehanelerinde bu gibi salahiyetsiz kimselerin dişçilik sanatını icra etmesine müsaade eyliyen diş tabipleri ve dişçiler hakkında “44” üncü madde ahkamı tatbik edilir.
II.ÜÇÜNCÜ FASIL Ebeler
Sadeleştirilmiş Hali
Diş hekimleri ve dişçilerin muayenehanelerinde çalışan ve diş hekimliği yapma yetkisi olmayan kişilerin, hastalara tedavi uygulaması ve başka yollarla müdahale etmesi yasaktır. Muayenehanelerinde bu tür yetkisiz kişilerin diş hekimliği mesleğini yapmasına izin veren diş hekimleri ve dişçiler hakkında 44 üncü madde hükmü uygulanır.
Açıklama
Tababet Kanunu’nun 46. maddesi, diş hekimleri ve dişçilerin muayenehanelerinde yetkisiz kişilerin hastaya tedavi uygulamasını veya müdahale etmesini yasaklamaktadır. Yetkisiz kişilerin mesleğe girmesine izin veren diş hekimleri ve dişçilere 44. madde hükmünün uygulanacağı hüküm altına alınmıştır.
Madde iki boyutu birlikte düzenler: (i) yetkisiz kişilerin muayenehanede hastaya tedavi uygulamasının yasaklanması, (ii) izin veren diş hekimi hakkında 44. madde kapsamında idari para cezasının verilmesi. Bu hüküm, diş hekimliği mesleğinin yetki sınırı içinde icra edilmesini pekiştiren bir düzenlemedir.
Diş hekiminin gözetiminde hasta üzerinde tedavi uygulayabilecek kişiler, sadece yardımcı sağlık personeli olarak yetkilendirilmiş kişilerdir. Diş hekimliği asistanı, ağız ve diş sağlığı teknikeri ve hemşire gibi yardımcı sağlık mensupları, kendi yetki alanları içinde işlev görebilirler; ancak teşhis, tedavi ve cerrahi müdahale diş hekiminin münhasır yetkisi altındadır.
Madde; 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki ve Görevleri Hakkında Yönetmelik ve Ağız ve Diş Sağlığı Hizmet Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.
Uygulamada en sık karşılaşılan ihlaller, diş hekimi muayenehanesinde çalışan dişçi kalfalarının veya teknisyenlerin tedavi işlemi yapmasıdır. Bu tür fiiller, yalnızca 46. madde kapsamında idari yaptırıma değil, aynı zamanda 41. madde uyarınca cezai sürece de yol açar. Diş hekimi ise 44. madde uyarınca idari para cezasına tâbi olur.
Yargıtay 12. Ceza Dairesi, muayenehanede yetkisiz kişinin tedavi yapmasına göz yuman diş hekiminin cezai sorumluluğunun daha ağır değerlendirilmesi gerektiğini; meslek etiği ihlalinin ağırlaştırıcı sebep oluşturabileceğini vurgulamaktadır.
Danıştay, 46. madde kapsamında uygulanan idari para cezalarının somut gerekçe ile verilmesi ve ölçülülük ilkesine uygun olması gerektiğini belirtir. Her ihlalin niteliği ayrı değerlendirilmelidir.
Uygulamada, diş hekimi ameliyathanesinde çalışan ve kayıt dışı yetkisiz kişilerin tespiti, Sağlık Bakanlığı il müdürlüklerinin denetim faaliyetleri çerçevesinde yürütülür. Şikâyet ve ihbar üzerine de soruşturma başlatılabilmektedir.
Malpraktis davaları bakımından, yetkisiz kişinin verdiği zararlardan diş hekimi de müştereken sorumlu tutulabilmektedir. Türk Borçlar Kanunu’nun adam çalıştıranın sorumluluğu hükümleri çerçevesinde özen yükümlülüğü değerlendirilir.
KVKK kapsamında, yetkisiz kişinin hasta verilerine erişimi hukuka aykırı veri işleme teşkil eder; veri sorumlusu sıfatıyla diş hekiminin sorumluluğu artar.
2014 sonrasında yapılan düzenlemelerle, diş hekimliği fakültesi mezunu olmayan fakat tıbbî ürün satıcısı olarak faaliyet gösteren kişilerin muayenehanelerde bulunması da 46. madde kapsamında tartışmalı hâle gelmiş; bu kişilerin diş hekimliği faaliyetine müdahalesinin hukuka aykırı olduğu vurgulanmıştır.
Sağlık Bakanlığı, lazer, implant ve estetik diş tedavilerinde yetkisiz kişi kullanımına yönelik kontrolü artırmış; bu alanda 46. madde uygulama yoğunluğu belirgin biçimde yükselmiştir.
1928’de mesleğin saf tutulması için konulan 46. madde, bugün diş hekimliğinin çok bileşenli klinik uygulamasında hasta güvenliğinin ve yetki sınırlarının temel yasal güvencesidir. Madde, teknoloji, ticari baskı ve personel yetersizliği karşısında mesleki etiğin korunmasının önemli bir aracıdır.