Açıklama

Tababet Kanunu’nun 63. maddesi, hastabakıcı hemşirelik mesleğinin icrası için gerekli koşulları düzenleyen hükümdür. Sağlık Bakanlığınca onaylı hastabakıcı okullarından mezun veya resmi hastanelerden verilmiş belgelere sahip bulunmak ile Türk olmak, mesleğin temel şartları olarak öngörülmüştür.

Maddenin öngördüğü belgelerin geçerliliği için Sağlık Bakanlığı tarafından onaylanma ve tescil edilme zorunluluğu bulunmaktadır. Bu yapı, 2. ve 47. maddelerdeki tescil rejimine paraleldir ve meslek icrası yetkisinin idari denetim altında tutulmasını sağlar.

Madde, 1928’de hastabakıcılık mesleğinin ilk kurumsallaşma döneminde konulmuş olup; günümüzde 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu ile kapsamlı biçimde güncellenmiştir. 6283 sayılı Kanun’a göre hemşirelik mesleği artık lisans eğitimi gerektirir; hastabakıcı okulları veya hastane belgeleri günümüz mevzuatında doğrudan hemşirelik yetkisi sağlamaz.

‘Türk olmak’ şartı, mesleğin ulusal temelde örgütlenmesi anlayışının bir yansımasıdır. Ancak Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi ve 77. maddedeki yabancı meslek mensuplarının kazanılmış haklarına ilişkin hüküm ışığında bu şart esnek biçimde yorumlanabilir. Uluslararası sağlık meslek mensubu hareketliliği kapsamında, Türk vatandaşlığı kazanmış olanlar bu şartı doğal olarak yerine getirirler.

Madde; 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu, 3359 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Hemşirelik Yönetmeliği ve Sağlık Meslek Mensuplarının Yetki ve Görev Belgeleri Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.

Günümüzde hemşire olmak için dört yıllık lisans eğitimi (Hemşirelik Fakültesi veya Sağlık Bilimleri Fakültesi Hemşirelik Bölümü) gerekir. Eğitimin sonunda alınan diploma, Sağlık Bakanlığı tarafından tescil edilir ve kişi hemşirelik yapma yetkisi kazanır. Bu modern yapı, 63. maddenin 1928’deki çerçevesini büyük ölçüde aşmış durumdadır.

Yurt dışında hemşirelik eğitimi alan Türk vatandaşlarının durumu YÖK denklik ve STS (Sağlık Meslekleri Sınavı) süreçleriyle düzenlenmektedir. Denklik alındıktan sonra Bakanlık tescili yapılmakta ve meslek icrası başlayabilmektedir.

Yargıtay ve Danıştay içtihatları, hemşirelik mesleğinin düzenlenmesinde 1219 sayılı Kanun’un 63 vd. maddelerinden ziyade 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun uygulanacağını; ancak 1219 sayılı Kanun’un teknik olarak yürürlükte olduğunu kabul etmektedir. İki kanunun uyumlu yorumlanması asıldır.

Uluslararası Hemşireler Konseyi (ICN) standartları, Türk hemşireliğinin Avrupa Birliği ve dünya standartlarıyla uyumu bakımından referans alınmaktadır. AB müktesebatına göre hemşirelik, karşılıklı tanınabilen sağlık mesleklerindendir.

KVKK kapsamında hemşireler hasta verilerinin işlenmesinde veri sorumlusu veya veri işleyen sıfatı taşırlar. Bu statü, diploma ve tescil süreciyle birlikte hukuki olarak doğar.

Hastabakıcı kavramının günümüz mevzuatında karşılığı, çoğunlukla hastane hasta bakıcısı (acil yardımcı, klinik hasta bakım görevlisi) olarak sınırlı yetki alanına sahiptir. Hemşire ile aynı statüde değildir. Bu ayrım, 63. maddenin tarihî bağlamını modern sağlık sisteminden ayırır.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, hemşirelik mesleğine giriş için konulan idari koşulların AİHS 8. madde (meslek hayatı saygı) ve 14. madde (ayrımcılık yasağı) ile uyumlu olması gerektiğini vurgulamıştır.

1928’de modern Türk sağlık sisteminin hemşirelik boyutunun ilk yasal temelini oluşturan 63. madde, bugün büyük ölçüde 6283 sayılı Kanun ile ikame edilmiş olmakla birlikte, tarihî bir referans olarak Türk sağlık hukuku literatüründe yer almayı sürdürmektedir. Madde, Türkiye’de hemşirelik eğitiminin ve kurumsal örgütlenmesinin başlangıç noktasını belgeler.