Açıklama

Tababet Kanunu’nun 77. maddesi, Türkiye’de kanuni mevzuata dayanılarak kazanılmış hakları tanınmış olan yabancı hekimler, diş hekimleri, dişçiler ve ebelerin 1219 sayılı Kanun hükümleri çerçevesinde mesleklerini yapabileceğini hükme bağlamaktadır. Madde, yabancı sağlık meslek mensuplarının Türkiye’de meslek icrası için istisnai statüsünü düzenleyen temel hükümdür.

Hükmün iki boyutu bulunur: (i) kazanılmış hakların tanınması şartı, (ii) 1219 sayılı Kanun hükümlerine uyum zorunluluğu. Yabancı meslek mensupları, genel olarak 1. madde (Türk diploması şartı), 30. madde (Türk vatandaşlığı şartı) gibi kısıtlayıcı hükümlerden istisnai biçimde muaf tutulabilirler; ancak bu muafiyet kazanılmış haklara bağlıdır.

‘Kazanılmış hak’ kavramı, Türkiye’de belirli bir tarihe kadar yasal çerçevede meslek icra etmiş yabancı sağlık meslek mensuplarının konumunu korumayı amaçlar. 1928’de Osmanlı İmparatorluğu döneminden kalan yabancı hekimlerin ve Cumhuriyet’in ilk yıllarında gelen yabancı uzmanların hakları bu madde ile korunmuştur.

Madde; 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanun, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu, YÖK Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği ile birlikte uygulanır.

Günümüzde yabancı sağlık meslek mensuplarının Türkiye’de çalışma izni rejimi, 6735 sayılı Kanun ve ilgili yönetmeliklerle düzenlenmiştir. Yabancı hekim ve diş hekimlerinin çalışma izni, Sağlık Bakanlığı’nın kontenjan belirlemesiyle verilir.

Türkiye’nin sağlık turizmi destinasyonu olarak öne çıkması, yabancı hekim istihdamını gündeme getirmiştir. Uluslararası Sağlık Hizmetleri Yetki Belgesi sahibi kuruluşlar, sınırlı sayıda yabancı hekim istihdam edebilmektedir. 2014 ve sonrasında çıkarılan mevzuat, 77. maddenin modern yorumunun çerçevesini oluşturur.

Suriyeli hekimler meselesi, 77. maddenin güncel uygulamasının en tartışmalı alanıdır. Geçici koruma altındaki Suriyeli hekimler, Türk sağlık sisteminde doğrudan meslek icra edememekte; ancak göçmen sağlık merkezlerinde özel statüde görev yapabilmektedir. 2013 ve sonrasında çıkarılan özel düzenlemeler, bu grubun meslek icrasını sınırlı bir çerçevede mümkün kılmıştır.

Avrupa Birliği müzakere sürecinde, hekim ve diş hekimliği meslekleri karşılıklı tanıma rejimine tâbidir. Türkiye henüz tam otomatik tanıma sistemine geçmemiş olmakla birlikte, 77. madde yabancı meslek mensuplarına esnek bir çerçeve sunar.

Uluslararası sözleşmeler kapsamında, ikili sağlık iş birliği anlaşmaları çerçevesinde gelen yabancı hekimler (BM, DSÖ, WHO uzmanları) 77. madde kapsamında meslek icrası için gerekli esneklikten yararlanabilir. Bu uzmanlar, acil durumlarda veya bilimsel iş birliği çerçevesinde kısa süreli faaliyet gösterebilir.

Yargıtay ve Danıştay içtihatları, yabancı meslek mensuplarının kazanılmış haklarının ayrıntılı belgelendirilmesi gerektiğini; ispat yükünün başvurucuya ait olduğunu belirtmektedir. Kazanılmış hak iddiası, somut yasal dayanakla desteklenmelidir.

Anayasa’nın 10. maddesindeki eşitlik ilkesi, 77. maddenin yorumunda referans alınır. Yabancı meslek mensuplarına ayrımcılık yapılmaması; ancak ulusal sağlık sistemi ve iş gücü politikalarının korunması dengeli biçimde gözetilir.

KVKK kapsamında yabancı meslek mensupları, Türk hastalarının verilerine erişimde veri sorumlusu sıfatı taşır; uluslararası veri aktarımı sınırlarına tâbidir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, yabancı meslek mensuplarının meslek icrasına ilişkin kısıtlamaların AİHS 1. Protokol 1 (mülkiyet hakkı – meslek yapma hakkının ekonomik değeri) ve 14. madde (ayrımcılık yasağı) kapsamında değerlendirildiğini; orantılı olmayan kısıtlamaların sözleşme ihlali oluşturabileceğini vurgulamaktadır.

Uluslararası sağlık turizmi müessesesi, Türkiye’nin bu alandaki rekabet gücünü artırma politikasıyla bağlantılı olarak 77. maddenin esnek yorumlanmasını gerektirmiştir. Yabancı hasta tedavisinde yabancı hekimlerin rolü tartışılmakta; ancak Türk hekimleri asıl hizmet sağlayıcıdır.

Denklik süreci tamamlanmadan geçici çalışma izni, özel nitelikli yabancı hekimler için uygulama alanı bulabilir. Ancak bu tür izinler sıkı kontrole tâbidir.

7. madde (kurumsal istihdamda yabancı hekim istisnası), 77. madde ile bağlantılı olarak yorumlanır. Her iki madde, yabancı meslek mensuplarının Türk sağlık sistemine entegre olma imkânlarını çerçevelemektedir.

1928’de Osmanlı-Cumhuriyet geçişinde yabancı sağlık meslek mensuplarının kazanılmış haklarını korumayı amaçlayan 77. madde, bugün küreselleşen meslek hareketliliği ve Türkiye’nin uluslararası sağlık hizmeti kapsamında dinamik bir uygulama alanına sahiptir. Madde, ulusal çıkarlarla uluslararası iş birliğinin dengelendiği esnek bir hüküm olarak Türk sağlık hukukunun uluslararası yüzüdür.