TMK 137. Madde
(1) Evlendirme memuru, evlenme başvurusunu ve buna eklenmesi gereken belgeleri inceler. Başvuruda bir noksanlık görürse bunu tamamlar veya tamamlattırır.
(2) Başvurunun usulüne uygun olarak yapılmadığı veya evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa, evlenme başvurusu reddolunur ve durum evleneceklere yazıyla hemen bildirilir.
TMK 137. Madde Gerekçesi
Madde başvurunun incelenmesi ve evlenme isteminin reddini düzenlemektedir. Birinci fıkra, başvuruda bir eksiklik görülmesi hâ linde, eksikliklerin bizzat evlendirme memurluğu tarafından tamamlanmasınıve ya evleneceklere tamamlattırılmasıdüzenlemektedir. Maddenin ikinci fıkrası ise, evlenme başvurusunun usulüne uygun yapılmadığı ya da tarafların evlenme ehliyetlerinin bulunmamasıyahut evlenmelerine yasal bir engelin bulunmasıhâ linde evlenme isteminin reddedilmesini ve bunun evlenme için başvuruda bulunanlara yazılı olarak bildirilmesini hükme bağlamaktadır.
Açıklama
TMK Madde 137, evlendirme memurunun evlenme başvurusunu inceleme yükümlülüğünü ve başvuruyu hangi hâllerde reddedeceğini düzenler. İlk fıkraya göre memur, başvuruyu ve eklenmesi gereken belgeleri inceler; bir noksanlık görürse bunu bizzat tamamlar veya evleneceklere tamamlattırır. İkinci fıkra, başvurunun usulüne uygun yapılmadığı, evleneceklerden birinin evlenmeye ehil olmadığı ya da evlenmeye yasal bir engel bulunduğu anlaşılırsa başvurunun reddedileceğini ve durumun eşlere yazıyla hemen bildirileceğini hükme bağlar. Gerekçeye göre madde, başvurunun incelenmesi ve reddini düzenler. Hüküm, gerekli belgeleri sayan TMK 136, redde itirazı düzenleyen TMK 138, evlenme iznini düzenleyen TMK 139 ve evlenme engellerini düzenleyen TMK 129 ila 133 ve 145 ile birlikte uygulanır.
Uygulamada bu madde, evlendirme memuruna pasif bir kayıt görevlisi değil, evlenme koşullarını resen araştıran aktif bir denetim makamı rolü yükler. Memur önce başvurunun şekil yönünden tamlığını ve TMK 136’da sayılan belgelerin eksiksizliğini denetler; eksik bir belge varsa kendiliğinden temin eder veya eşlere tamamlatır, yani küçük eksiklikler doğrudan ret sebebi yapılmaz. Buna karşılık esasa ilişkin bir engel söz konusuysa, örneğin taraflardan biri evlenme ehliyetine sahip değilse, ayırt etme gücünden yoksunsa, küçük olup yasal temsilci izni yoksa ya da aralarında engel hısımlık veya mevcut bir evlilik varsa, memur başvuruyu reddetmek zorundadır. Ret kararının yazılı ve gecikmesiz biçimde eşlere bildirilmesi, onların itiraz hakkını kullanabilmesi için zorunludur.
Memurun ret kararına karşı TMK 138 uyarınca mahkemeye itiraz yolu açıktır; haksız ret mahkemece kaldırılırsa memur izin belgesini düzenlemekle yükümlüdür. Buna karşılık memurun gerçek bir engele rağmen başvuruyu kabul edip tören yapması, koşula göre evliliğin TMK 145 kapsamında butlanına ve memurun sorumluluğuna yol açar. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, evlendirme memurunun evlenme engellerini resen araştırmakla yükümlü olduğunu, bu denetimin özensiz yapılmasının sonradan butlan davalarına zemin hazırladığını vurgular. Somut örnek: on yedi yaşındaki bir kişinin yasal temsilci izin belgesi olmadan yaptığı başvuruyu memur tamamlatamıyorsa reddetmek zorundadır; izin belgesi sonradan ibraz edilirse eksiklik giderilmiş sayılır ve başvuru kabul edilerek süreç işletilir.