TMK 140. Madde
(1) Evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya belgelerin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde, evlendirme memuru evlenme törenini yapamaz.
TMK 140. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 106 ncı maddesini karşılamaktadır. Yapılan düzenlemede daha açık olarak, evlenme koşullarının bulunmadığının tespit edildiği hâ llerle, evlendirme belgesi verilmesinden sonra dahi evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılmasıve ya evlenme belgesinin verilmesinden itibaren altıayın geçmesi hâ linde evlendirme memurunun evlenme törenini yapamayacağı belirtilmiştir.
Açıklama
TMK Madde 140, evlendirme memurunun evlenme törenini hangi hâllerde yapamayacağını düzenleyen sınırlayıcı bir hükümdür. Maddeye göre evlenme koşullarının bulunmadığının anlaşılması veya evlenme belgelerinin verilmesinden başlayarak altı ayın geçmesi hâlinde memur töreni yapamaz. Böylece evlenme izninin süresiz biçimde kullanılmasının önüne geçilir ve başvuru aşamasında denetlenen koşulların tören anına kadar güncelliğini koruması güvence altına alınır. Gerekçeye göre madde, eski Medeni Kanunun 106. maddesini karşılar ve daha açık biçimde kaleme alınmıştır. Hüküm, evlenme iznini ve altı aylık süreyi düzenleyen TMK 139, başvurunun incelenmesi ve reddini düzenleyen TMK 137 ve evlenme engellerini düzenleyen TMK 145 ile birlikte uygulanır.
Uygulamada bu madde, memura iki ayrı durumda tören yapmama yükümlülüğü getirir. Birincisi, başvuru sonrası süreçte evlenme koşullarının gerçekte bulunmadığının anlaşılmasıdır; örneğin sonradan eşlerden birinin halen evli olduğu, aralarında engel hısımlık bulunduğu veya evlenmeye engel akıl hastalığı olduğu ortaya çıkarsa memur töreni icra edemez. İkincisi, evlenme belgelerinin veya izninin verilmesinden itibaren altı aylık sürenin geçmiş olmasıdır; bu süre TMK 139/2 ile uyumlu olup, izin belgesinin geçerlilik süresini sınırlar. Sürenin geçmesi hâlinde eşler isterlerse yeniden başvurup güncel belgelerle yeni bir izin almak zorundadır. Bu mekanizma, sağlık raporu gibi belgelerin zamanla geçerliliğini yitirebileceği düşüncesine dayanır.
Bu yasağa rağmen memurun töreni yine de yapması hâlinde, koşul gerçekten yoksa evlilik TMK 145 anlamında butlanla sakatlanabilir; salt altı aylık sürenin geçmesi ise tek başına butlan sebebi olmayıp idari bir usulsüzlük oluşturur. Yargıtay ilgili Hukuk Dairesi, evlenme engellerinin tören anında da bulunmaması gerektiğini, sonradan ortaya çıkan engellerde memurun işlemden kaçınmasının zorunlu olduğunu kabul eder. Somut örnek: çiftin sağlık raporu ve izin belgesi Ocak ayında düzenlenmiş, ancak çeşitli nedenlerle tören Ağustosa ertelenmişse, altı aylık süre dolduğundan memur bu belgelerle tören yapamaz; eşlerin yeniden sağlık raporu alıp başvuruyu güncellemeleri gerekir, aksi hâlde memur işlemi reddetmek zorundadır.