TMK 148. Madde
(1) Evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eş, evlenmenin iptalini dava edebilir.
TMK 148. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 115 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin konu başlığı “B. Nisbî butlan” şeklinde korunmuşbunu takip eden birinci kenar başlık “I. Eşlerin dava hakkı” şeklinde değiştirilmiştir. Burada eşlerin dava hakkından birincisi olarak, maddenin kenar başlığında “1. Temyiz kudretinden mahrumiyet” ifadesi yerine “Ayırt etme gücünden geçici yoksunluk” ifadesi kullanılmıştır. Bu yolla bu maddenin temyiz kudretinden her yoksunluk hâ lini kapsamadığıbura ya sadece geçici yoksunluk hâ llerinin girdiği ifade edilmek istenmiştir. Maddede yanlış olarak kullanılan “fesih” sözcüğü yerine doğru olarak “iptal” sözcüğükullanılmıştır. Zira fesih, geçerli olan bir hukukî ilişkinin sona erdirilmesi olduğu hâ lde, iptal geçerli olmayan bir hukukî ilişkinin ortadan kaldırılmasını ifade eder ki, maddede söz konusu olan durum budur.
Açıklama
Türk Medeni Kanunu’nun 148. maddesi, evlenme sırasında geçici bir sebeple ayırt etme gücünden yoksun olan eşin evlenmenin iptalini dava edebileceğini düzenlemektedir. Bu madde, nispi butlan kategorisinin ilk hükmü olup geçici ayırt etme gücü yoksunluğunu iptal sebebi olarak tanımlamaktadır.
“Geçici sebeple” yoksunluk; sarhoşluk, bilinç bulanıklığına yol açan hastalık, yüksek ateş, uyuşturucu etkisi ya da hipnoz gibi hâlleri kapsamaktadır. Evlenme anındaki bu geçicilik önemlidir: TMK 145 kapsamındaki mutlak butlan, sürekli ayırt etme gücü yoksunluğunu içermekteyken, bu madde yalnızca geçici durumu kapsayarak daha hafif bir yaptırım olan nispi butlanı öngörmektedir.
Dava hakkı yalnızca durumdan etkilenen eşe aittir; kendiliğinden veya savcı tarafından açılamaz. Yoksunluk ortadan kalktıktan sonra bu eşin yaşananları öğrenmesi ve dava açmayı tercih etmesi gerekmektedir. Süre sınırı TMK 152 kapsamında düzenlenmiştir: sebebin öğrenildiği tarihten itibaren altı ay, her hâlde evlenme tarihinden itibaren beş yıl içinde dava açılmalıdır. Bu süreyle evliliğin uzun süre sonra sakatlı ilan edilmesinin önüne geçilmekte; evliliğin olağan süreçle devam etmesi durumunda istikrar korunmaktadır.