TMK 181. Madde
(1) Boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış olan ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, kaybederler.
(2) (Değişik ikinci fıkra: 31/3/2011-6217/19 md.) Boşanma davası devam ederken, ölen eşin mirasçılarından birisinin davaya devam etmesi ve diğer eşin kusurunun ispatlanması hâlinde de yukarıdaki fıkra hükmü uygulanır.
TMK 181. Madde Gerekçesi
Maddenin birinci fıkrasıyürürlükteki 146 ncı maddenin ikinci fıkrasınıkarşılamaktadır. Bu fıkra ya eşlerin boşanma hâ linde ölüme bağlıtasarruflardan doğan haklarıda kaybetmesi, yapılan ölüme bağlıtasarrufta bunun aksinin kararlaştırılmamışolmasışartına bağlanmıştır. Maddenin ikinci fıkrasında, boşanma davasıdevam ederken, davacıeşin ölümühâ linde, davalının buna rağmen mirasçıolabilmesi belli koşullar altında engellenmektedir. Buna göre ölen davacının mirasçılarından herhangi birisinin davayıdevam ettirmesi ve davalının kusurlu olduğunun sabit olmasıhâ linde, davalıeş, birinci fıkra hükmünde olduğu gibi davacı ya mirasçıolamayacaktır. Davacıeşin ölümühâ linde evlilik kendiliğinden son bulur. Bu nedenle davacının ölümüne rağmen, mirasçılardan birinin devam ettirdiği bu dava, eşlerin boşanmasına yönelik olmayacak, devam edilen davada, boşanmada davalının kusurlu olup olmadığıkarara bağlanacaktır. Bir başka ifadeyle bu durumda devam edilen dava, boşanmada hangi eşin kusurlu olduğunun saptanmasına yönelik olacaktır. Bu durum özellikle zina, hayata kast, pek kötüdavranış, haysiyetsiz hayat sürme sebeplerinden biriyle açılan boşanma davasında, davacının ölümühâ linde, bu eylemlerde bulunan kusurlu davalıeşin buna rağmen mirasçıolabilmesi konusunda haksız ve adaletsiz sonuçların doğmasına da neden olabilecektir. İşte bu haksız durumların önlenmesi amacıyla maddenin ikinci fıkrasıkaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK 181. maddesi, boşanmanın miras hukuku üzerindeki etkilerini düzenlemektedir. Birinci fıkraya göre boşanan eşler, bu sıfatla birbirlerinin yasal mirasçısı olamazlar ve boşanmadan önce yapılmış ölüme bağlı tasarruflarla kendilerine sağlanan hakları, aksi tasarruftan anlaşılmadıkça, kaybederler. Boşanma kesinleştiği anda yasal mirasçılık sona erer; ölüme bağlı tasarruftan yararlanma hakkı da aynı anda düşer.
Maddenin önemli istisnası “aksi tasarruftan anlaşılmadıkça” ibaresidir. Vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle boşanmadan sonra dahi eski eşin yararlanacağının açıkça belirlenmesi hâlinde bu hak korunur. Ancak böyle bir iradenin varlığı şüphede dar yorumlanır; tasarruf sahibinin açık iradesinin boşanma ihtimalini göz önünde bulundurarak kaleme alındığı kanıtlanmalıdır.
İkinci fıkra ise boşanma davasının devam ettiği sırada eşlerden birinin ölmesi hâlinde uygulanacak kuralı içermektedir: Davayı açan eşin miras hakkı, ölen eşin kusurlu olduğu saptanmış olmak kaydıyla korunur. Bu hüküm, kusurlu eşin ölümünü bir araç olarak kullanmasını önlemeye yönelik adaletçi bir düzeltme mekanizmasıdır. Yargıtay, bu hükmü dar yorumlamakta; ölen eşin kusurlu olup olmadığının davadan önce hukuken sabit olması gerektiğini vurgulamaktadır.