TMK 331. Madde
Durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı kaldırır.
TMK 331. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunda bulunmayan bu hüküm de 1984 tarihli Öntasarının 251 inci maddesinden alınmıştır. Maddede, çocuğun ihtiyaçlarında ve ya ana ve babanın ödeme gücünde ve ya benzeri hayat koşullarının değişmesi hâ linde, hâ kim tarafından nafaka miktarının yeniden belirlenmesi ve ya nafakanın tamamen kaldırılmasıolanağıdüzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 331, çocuk için belirlenen nafakanın koşulların değişmesi hâlinde yeniden gözden geçirilmesine imkân tanıyarak nafaka hukukunun esnek ve adil işlemesini sağlar; hüküm 1984 tarihli Öntasarı’nın 251. maddesinden alınmıştır. Düzenlemeye göre durumun değişmesi hâlinde hâkim, istem üzerine nafaka miktarını yeniden belirler veya nafakayı tamamen kaldırır. Buradaki temel düşünce, bir kez hükmedilen nafakanın zamanla değişen hayat koşulları karşısında donmuş kalmaması, çocuğun gerçek ihtiyaçları ile yükümlünün güncel ödeme gücüne uyumlu tutulmasıdır. Madde, TMK 330’da düzenlenen nafaka miktarının takdiri ile TMK 327 vd. bakım yükümlülüğü hükümlerini tamamlayan bir uyarlama mekanizmasıdır; gerekçe, çocuğun ihtiyaçlarında veya ana ve babanın ödeme gücünde meydana gelen değişiklikleri bu uyarlamanın gerekçesi olarak gösterir.
Maddenin işleyişinde iki unsur belirleyicidir: durumun değişmesi ve bir tarafın istemi. Hâkim nafakayı kendiliğinden değiştiremez; mutlaka ilgili tarafın açacağı nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davasına ihtiyaç vardır. Durumun değişmesi kavramı geniş yorumlanır; çocuğun büyümesiyle artan eğitim ve sağlık giderleri, yükümlünün işini ya da gelirini kaybetmesi, yeni bir çocuğun doğmasıyla bakım yükünün artması ya da enflasyon nedeniyle paranın alım gücünün düşmesi gibi haller bu kapsamdadır. Hâkim, değişikliğin niteliğine göre nafakayı artırabilir, indirebilir ya da koşulların tamamen ortadan kalktığı hallerde kaldırabilir. Bu değerlendirme yapılırken yine TMK 330’daki çocuğun ihtiyaçları ile tarafların ekonomik durumu ölçütleri esas alınır ve değişikliğin dengeli biçimde yansıtılması gözetilir.
Nafakanın yeniden belirlenmesi, değişen koşulların adil biçimde yansıtılmasını sağlar; talep edilmedikçe önceki nafaka geçerliliğini sürdürür, dolayısıyla uyarlama kendiliğinden gerçekleşmez. Yargıtay’ın ilgili dairesi, nafakanın artırılması taleplerinde tarafların ekonomik ve sosyal durumlarındaki değişikliğin somut biçimde araştırılması, nafakanın hakkaniyete ve çocuğun ihtiyaçlarına uygun belirlenmesi gerektiğini istikrarlı biçimde kabul etmektedir. Somut bir örnek: boşanma sırasında ilkokul çağındaki çocuğa aylık belirlenen nafaka, çocuğun üniversiteye başlamasıyla artan barınma, ulaşım ve eğitim giderleri karşısında yetersiz kalırsa, çocuk adına başvuran ana TMK Madde 331 uyarınca nafakanın artırılmasını talep edebilir; buna karşılık nafaka yükümlüsü ağır bir hastalık nedeniyle çalışamaz hâle gelmişse, aynı madde uyarınca nafakanın indirilmesini ya da kaldırılmasını isteyebilir.