TMK 337. Madde
I. Ana ve baba evli değilse velâyet anaya aittir.
II. Ana küçük, kısıtlı veya ölmüş ya da velâyet kendisinden alınmışsa hâkim, çocuğun menfaatine göre, vasi atar veya velâyeti babaya verir.
TMK 337. Madde Gerekçesi
Madde İsviçre Medenî Kanununun 298 inci maddesinden alınmıştır. Maddeye göre, ana ve babanın evli olmamasıhâ linde velâ yet kural olarak ana ya ait olmakla birlikte; eğer ana ölmüşse, küçükse ya da kısıtlanmışsa ve ya velâ yet anadan alınmışsa, hâ kim, çocuğun menfaatine göre, velâ yeti ya baba ya verir ya da çocuğa bir vasi atar.
Açıklama
TMK Madde 337, evlilik dışında doğan çocuk üzerindeki velâyetin kime ait olacağını düzenleyerek soybağı hukukunun pratik bir boşluğunu doldurur. Hüküm, İsviçre Medenî Kanunu’nun 298. maddesinden alınmış olup, ana ve baba arasında geçerli bir evlilik bağı bulunmadığı hâllerde velâyetin kural olarak anaya ait olacağını öngörür. Bu düzenleme, çocuğun doğumdan itibaren fiilen kendisine en yakın olan ebeveynin yanında kalmasını sağlamayı amaçlar ve TMK 282. maddedeki tanıma ve babalık hükmü ile birlikte değerlendirilir. Tanıma veya babalık hükmü ile baba ile çocuk arasında soybağı kurulsa dahi velâyet kendiliğinden babaya geçmez; ancak hâkim kararıyla bir değişiklik söz konusu olabilir. Maddenin gerekçesi de velâyetin kural olarak anaya ait olduğunu, istisnaların ise hâkim kararına bağlandığını açıkça vurgular.
Maddenin ikinci fıkrası, anaya bağlanan kuralın istisnalarını ve işleyiş biçimini ortaya koyar. Ananın küçük olması, kısıtlanmış bulunması, ölmüş olması ya da velâyetin kendisinden alınmış olması hâllerinde velâyet otomatik olarak babaya geçmez; bu noktada devreye hâkimin değerlendirmesi girer. Hâkim, çocuğun menfaatini esas alarak ya babaya velâyet verir ya da çocuğa bir vasi atar. Burada belirleyici ölçüt, soyut bir ebeveyn hakkı değil, somut olayda çocuğun üstün yararıdır; örneğin baba ile çocuk arasında hiçbir bağ kurulmamışsa veya baba çocuğun bakımı için elverişsizse hâkim vasi atamayı tercih edebilir. Bu mekanizma, TMK 335 ve devamı maddelerdeki velâyetin korunması ilkesiyle bütünlük içinde uygulanır ve çocuğun yararını ölçüt alan bir takdir alanı yaratır.
Velâyetin kötüye kullanılması veya çocuğun menfaatinin zarar görmesi hâlinde, atanan velâyet ya da vasilik ilişkisi TMK 348 vd. hükümleri uyarınca değiştirilebilir; dolayısıyla bu maddeyle kurulan düzen kesin ve dokunulmaz değildir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi yerleşik içtihatlarında, evlilik dışı çocukta velâyetin babaya verilmesi taleplerinde mahkemenin mutlaka pedagog, psikolog ve sosyal çalışmacıdan oluşan uzman görüşü alarak çocuğun üstün yararını araştırması gerektiğini vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: evlilik dışında doğan çocuğun annesi henüz on yedi yaşında küçükse, çocuğun velâyeti TMK Madde 337 gereği kendiliğinden anneye işlemez; hâkim, çocuğu tanımış olan babanın koşullarını ve çocukla ilişkisini inceler, baba elverişli görülürse velâyeti ona verir, aksi hâlde çocuğa bir vasi atayarak menfaatini güvence altına alır.