TMK 351. Madde
I. Durumun değişmesi hâlinde, çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni koşullara uydurulması gerekir.
II. Velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebep ortadan kalkmışsa hâkim, re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velâyeti geri verir.
TMK 351. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 276 ncı maddesinin birinci fıkrasınıkarşılamaktadır. Yürürlükteki metinde sadece velâ yetin kaldırılmasısebebinin ortadan kalkmasıhâ linin düzenlenmişolmasına karşılık, maddede, genel olarak koruma önlemlerine esas olan durumların değişmesi de göz önünde tutulmuştur.
Açıklama
TMK Madde 351, çocuğun korunmasına yönelik önlemlerin değişen koşullara uyarlanmasını ve velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebebin ortadan kalkması hâlinde velâyetin geri verilmesini düzenler. Hüküm, çocuk koruma tedbirlerinin kalıcı ve dondurulmuş kararlar olmadığını; aksine somut durumun gelişimine göre yeniden ele alınması gereken esnek önlemler olduğunu ortaya koyar. Düzenleme, velâyetin kaldırılmasını konu alan TMK m.348 ve çocuk mallarının korunmasına ilişkin önlemlerle bağlantılıdır; çünkü koruma sisteminin amacı çocuğun yararını her aşamada gözetmektir. Gerekçesine göre madde, eski hükmün yalnızca velâyetin kaldırılması sebebinin sona ermesini düzenleyen dar çerçevesini genişletmiş ve genel olarak koruma önlemlerine esas olan durumların değişmesini de kapsamına almıştır.
Hükmün işleyişi iki yönlüdür. Birinci fıkra, koşulların değişmesi hâlinde çocuğun korunmasına ilişkin önlemlerin yeni duruma uydurulmasını öngörür; bu, mevcut tedbirin ağırlaştırılması, hafifletilmesi ya da büsbütün kaldırılması biçiminde gerçekleşebilir. Önemli olan, alınan önlemin her zaman çocuğun güncel yararına uygun kalmasıdır. İkinci fıkra ise daha özel bir durumu düzenler: velâyetin kaldırılmasını gerektiren sebep, örneğin ana babanın ağır ihmali veya bakım yetersizliği ortadan kalkmışsa, hâkim re’sen ya da ana veya babanın istemi üzerine velâyeti yeniden geri verir. Böylece velâyetin kaldırılması kalıcı bir yaptırım değil, sebebi devam ettiği sürece geçerli olan geçici bir koruma önlemi olarak görülür.
Önlemlerin yeni koşullara uyarlanmaması veya sebebi kalktığı hâlde velâyetin geri verilmemesi, çocuğun ve ailenin yararına aykırı düşer; bu nedenle hâkim, gerektiğinde kendiliğinden harekete geçmekle yükümlüdür. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, velâyetin geri verilmesinde tek ölçütün çocuğun üstün yararı olduğunu, sebebin gerçekten ve sürekli biçimde ortadan kalktığının araştırılması gerektiğini kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: alkol bağımlılığı ve ihmali nedeniyle velâyeti kaldırılan bir baba, tedavi görüp uzun süre düzenli bir yaşam sürdüğünü ve çocuğa bakabilecek duruma geldiğini kanıtlarsa, hâkim önce gözetim ve danışmanlık gibi hafifletilmiş önlemlere geçebilir; iyileşme kalıcı görülürse, çocuğun yararına uygun düştüğü ölçüde velâyeti yeniden babaya verebilir.