TMK 353. Madde

Evlilik sona erince velâyet kendisinde kalan eş, hâkime çocuğun malvarlığının dökümünü gösteren bir defter vermek ve bu malvarlığında veya yapılan yatırımlarda gerçekleşen önemli değişiklikleri bildirmek zorundadır.

Açıklama

TMK Madde 353, evliliğin sona ermesinin ardından velâyeti üstlenen eşin çocuk malvarlığı bakımından üstlendiği bildirim yükümlülüklerini düzenler. Hüküm, evlilik birliğinin boşanma, iptal veya ölüm gibi sebeplerle dağılmasından sonra velâyeti kendisinde kalan eşin, çocuğun malvarlığını gösteren bir defter düzenleyip hâkime sunmasını ve sonradan ortaya çıkan önemli değişiklikleri bildirmesini zorunlu kılar. Düzenleme, velâyet süresince yönetim hakkını genel olarak ele alan TMK m.352 ile birlikte değerlendirilir; çünkü evliliğin sona ermesi, çocuk mallarının iki ebeveynin ortak gözetiminden tek bir eşin yönetimine geçmesi anlamına geldiğinden, denetim ihtiyacı artar. Gerekçesine göre madde, yürürlükteki eski hükmün ifadesi sadeleştirilerek aynen alınmıştır.

Hükmün işleyişi, velâyeti üstlenen eşin omzuna iki somut yükümlülük yükler. Birincisi, evlilik sona erer ermez bu eş, çocuğun taşınır ve taşınmaz mallarını, alacaklarını ve borçlarını gösteren bir malvarlığı dökümü, yani defter düzenleyerek hâkime vermek zorundadır; bu defter, yönetimin başlangıçtaki durumunu belgeleyerek ileride yapılacak denetimin temelini oluşturur. İkincisi, bu eş, çocuğun malvarlığında veya yapılan yatırımlarda zaman içinde gerçekleşen önemli değişiklikleri de hâkime bildirmekle yükümlüdür. Böylece tek başına yönetim yetkisini kullanan ebeveynin işlemleri, sürekli biçimde yargısal gözetim altında tutulur ve çocuğun malvarlığındaki azalma ya da riskli yatırımlar erkenden fark edilebilir.

Bildirim yükümlülüğünün ihmali, hâkimin TMK m.360 vd. uyarınca koruyucu önlemler almasına ve gerektiğinde yönetimin kayyıma devrine yol açabilir; ayrıca eksik bildirimden doğan zararlardan velâyeti elinde tutan eş sorumlu olur. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, evliliğin sona ermesinden sonra çocuk malvarlığının korunmasında hâkimin gözetim görevinin sürdüğünü kabul etmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: boşanma sonrası velâyeti alan anne, çocuğa babadan miras kalan taşınmazları, banka hesaplarını ve yatırım fonlarını gösteren bir defteri hâkime sunmalıdır. Daha sonra bu taşınmazlardan biri satılır veya hesaptaki para başka bir yatırıma aktarılırsa, anne bu önemli değişikliği de hâkime bildirmek zorundadır; aksi hâlde çocuğun uğradığı zarardan kişisel olarak sorumlu tutulabilir.