TMK 368. Madde
I. Birlikte yaşayan kimseler evin düzenine tâbidir. Bu düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir.
II. Ev halkının her biri, özellikle öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, meslek ve sanatı için gerekli özgürlükten yararlanır.
III. Ev başkanı, birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle korumak ve güvenlik altında bulundurmakla yükümlüdür.
TMK 368. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 319 uncu ve İsviçre Medenî Kanununun 332 nci maddelerini karşılayan bu maddedeki tek hüküm değişikliği, ev başkanın göstermesi gereken özenin ölçüsünüdüzenleyen üçüncüfıkrada yapılmıştır. Yürürlükteki metne ve 1984 tarihli Öntasarısıyla İsviçre Medenî Kanunundaki kaynak maddeye göre bu özen, ev başkanın kendi eşyasına göstereceği özenle aynıiken; maddede bu ölçüden ayrılınmış ve somut olayın özelliğine göre gösterilmesi gereken objektif bir özen aranmıştır.
Açıklama
TMK Madde 368, ev başkanlığı kurumunda evin iç düzenini ve ev başkanının gözetim yükümlülüğünü düzenler. İlk fıkraya göre birlikte yaşayan kimseler evin düzenine tâbidir ve bu düzenin kuruluşunda ev halkından her birinin yararı adil biçimde gözetilir. İkinci fıkra, ev halkından her birinin özellikle öğrenimi, eğitimi, dinî inançları, mesleği ve sanatı için gerekli özgürlükten yararlanacağını güvence altına alır. Üçüncü fıkra ise ev başkanına, birlikte yaşayanların evdeki eşyasını özenle koruma ve güvenlik altında bulundurma yükümlülüğü getirir. Gerekçede, hükmün 743 sayılı Kanunun 319. ve İsviçre Medenî Kanununun 332. maddesini karşıladığı; tek hüküm değişikliğinin üçüncü fıkradaki özen ölçüsünde yapıldığı, ev başkanının kendi eşyasına gösterdiği özen yerine somut olayın özelliğine göre objektif bir özenin arandığı belirtilmiştir. Düzenleme, TMK Madde 367’de tanımlanan ev başkanlığı yetkisinin sınırlarını çizer.
Hükmün işleyişinde evi yönetme yetkisi ile ev halkının kişisel özgürlüğü arasında bir denge kurulmuştur. Ev başkanı evin düzenini belirleme yetkisine sahiptir; ancak bu yetki sınırsız değildir, düzen kurulurken her bir ev halkının yararı adil biçimde gözetilmek zorundadır. İkinci fıkra bu sınırı somutlaştırarak, ev düzeni gerekçesiyle hiç kimsenin öğrenimine, eğitimine, dinî inancına, meslek ve sanatına ilişkin temel özgürlüklerinin kısıtlanamayacağını belirtir; bu yönüyle hüküm Anayasa’nın güvence altına aldığı temel hak ve özgürlüklerle de uyum içindedir. Üçüncü fıkradaki eşya koruma yükümlülüğü ise ev başkanına aktif bir özen borcu yükler: birlikte yaşayanların evdeki eşyasını yalnızca kendi malına gösterdiği özenle değil, somut durumun gerektirdiği objektif özenle korumak ve güvende tutmak zorundadır. Bu objektif ölçü, ev başkanının ihmalkârlığını kendi gevşek alışkanlıklarına dayanarak mazur gösteremeyeceği anlamına gelir.
Ev başkanı, üçüncü fıkradaki koruma yükümlülüğünü objektif özen ölçüsüne aykırı biçimde ihlal ederse, ev halkının zarar gören eşyasından doğan zarardan sorumlu tutulabilir; bu sorumluluk genel hükümler ve ev başkanlığından doğan özel özen borcu birlikte değerlendirilerek belirlenir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, ev başkanlığı ilişkilerinde özen ölçüsünü somut olayın koşullarına göre objektif olarak değerlendirmekte, ev halkının kişisel özgürlüklerine yönelik aşırı kısıtlamaları hukuka aykırı saymaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse, bir yurt ya da geniş aile evinde ev başkanı konumundaki kişi, birlikte yaşayanlardan birinin değerli eşyasını güvenli biçimde saklamayı objektif özene aykırı biçimde ihmal eder ve eşya bu yüzden zarar görürse, TMK Madde 368’in üçüncü fıkrası uyarınca sorumlu olabilir. Aynı şekilde, ev düzeni bahanesiyle bir ev halkının ibadetini ya da okula gitmesini engelleyen bir kural koyamaz; çünkü ikinci fıkra bu özgürlükleri açıkça korur.