TMK 375. Madde

I. Aile malları ortaklığı, belirli veya belirsiz süre için kurulabilir. Süre belirlenmediği takdirde ortaklardan her biri, altı ay önceden bildirmek koşuluyla ortaklıktan çıkabilir.

II. Bu bildirim, tarımsal işletme ile ilgili bir ortaklıkta, ancak ürünlerin yetiştiği yere göre olağan hasat mevsiminin sonu için geçerlidir.

Açıklama

TMK Madde 375, aile malları ortaklığının süresini ve süre belirlenmediği hâllerde ortaklıktan çıkma usulünü düzenler. Hükme göre aile malları ortaklığı belirli veya belirsiz süre için kurulabilir. Süre belirlenmemişse ortaklardan her biri, altı ay önceden bildirmek koşuluyla ortaklıktan çıkabilir. Maddenin ikinci kısmı, tarımsal işletmeye ilişkin ortaklıklarda bu bildirimin ancak ürünlerin yetiştiği yere göre olağan hasat mevsiminin sonu için geçerli olacağını öngörerek üretimin bütünlüğünü korur. Gerekçeye göre madde, eski Kanun’un 325. maddesini karşılamakta; yürürlükteki metinde geçen ‘ziraat mevsimi’ ifadesi ‘hasat’ olarak değiştirilmiştir. Düzenleme, ortaklığın sona erme sebeplerini sayan TMK 380, özel sona erme hâllerini içeren TMK 381 ve paylaşmaya ilişkin TMK 383 ile birlikte sistematik biçimde okunmalıdır; böylece ortaklığın kuruluştan sona ermeye uzanan zaman çerçevesi netleşir.

Maddenin işleyişi, ortakların ortaklığa süresiz biçimde bağlı kalmasını önleyerek çıkış özgürlüğü ile ortaklığın istikrarı arasında denge kurar. Belirli süreli ortaklıkta taraflar baştan bir vade kararlaştırır ve kural olarak bu süre dolmadan tek taraflı çıkış söz konusu olmaz. Belirsiz süreli ortaklıkta ise hiçbir ortak ömür boyu bağlı kalmaya zorlanamayacağından, altı aylık önel şartıyla çıkış hakkı tanınmıştır. Bu önel, diğer ortaklara ayrılmaya hazırlanma, payı karşılama veya işletmeyi yeniden düzenleme imkânı verir. Tarımsal işletmelerde getirilen ek sınır ise üretimin doğasından kaynaklanır: ekim ile hasat arasındaki döngü tamamlanmadan ayrılma, hem ayrılan ortağın emeğini hem de işletmenin ürününü zarara uğratabileceğinden, çıkış bildirimi ancak hasat mevsiminin sonunda hüküm doğurur. Böylece tarımsal üretimin mevsimsel bütünlüğü korunur.

Bu düzenlemenin sonucu, usulüne uygun bildirimle ortaklıktan çıkan ortağın payının TMK 383 uyarınca ayrılma anındaki değer üzerinden hesaplanması ve kendisine ödenmesidir; tarımsal ortaklıkta ise çıkışın etkisini hasat sonuna ertelenmesidir. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, süresi belirlenmemiş ortaklıklarda çıkış hakkının önel şartına bağlı olduğunu ve tarımsal işletmelerde mevsimsel bütünlüğün gözetilmesi gerektiğini benimsemektedir. Somut bir örnek: belirsiz süreli bir aile malları ortaklığında bir ortak ayrılmak istediğinde altı ay önceden diğer ortaklara bildirimde bulunmalıdır; eğer ortaklık bir bağ veya tarla işletmesiyse, bildirim altı ay önce yapılmış olsa bile ayrılma ancak o yılın bağ bozumu ya da hasadı tamamlandıktan sonra hüküm ifade eder. TMK Madde 375 böylece çıkış özgürlüğü ile üretim sürekliliğini birlikte güvence altına alır.