TMK 42. Madde

(1) Kişisel durumdaki değişiklikler, özellikle evlilik dışı bir çocuğun tanınması veya hâkimin babalığa karar vermesi, soybağının düzeltilmesi, evlât edinme ya da bulunmuş bir çocuğun soybağının belli olması, ilgili kanun hükümlerine göre kütüğe işlenir.

Açıklama

TMK Madde 42, doğum kütüğünde sonradan meydana gelen kişisel durum değişikliklerinin ilgili kanun hükümlerine göre kütüğe işleneceğini düzenleyen bir yollama hükmüdür. Maddede örnek olarak, evlilik dışı bir çocuğun tanınması, hâkimin babalığa karar vermesi, soybağının düzeltilmesi, evlât edinme ya da bulunmuş bir çocuğun soybağının belli olması gibi durumlar sayılır. Bu hüküm, soybağına ilişkin maddî düzenlemelerle, özellikle tanımayı düzenleyen TMK Madde 295 vd., babalık davasını düzenleyen TMK Madde 301 vd. ve evlât edinmeyi düzenleyen TMK Madde 305 vd. ile sıkı bağ içindedir. Maddenin işlevi, bu maddî hukuk işlemlerinin sicil boyutunu, yani kütüğe nasıl yansıtılacağını özel kanunlara, başta Nüfus Hizmetleri Kanunu’na bırakmaktır.

Uygulamada bir babanın evlilik dışı doğan çocuğunu nüfus memuru, noter veya mahkeme önünde tanıması hâlinde, bu tanıma doğum kütüğüne işlenir ve çocukla baba arasında soybağı kurulur. Aynı şekilde mahkemenin babalığa hükmetmesi, soybağının reddi veya düzeltilmesi kararları ile evlât edinme kararları da kesinleştikten sonra ilgili kanun hükümlerine göre kütüğe geçirilir. Bu işlemler, çocuğun nesebinin, soyadının, vatandaşlığının ve mirasçılık durumunun doğru belirlenmesi bakımından belirleyicidir. Kayıt işlemi, ilgili mahkeme kararının veya resmî işlemin nüfus müdürlüğüne bildirilmesi üzerine yapılır; nüfus memuru kendiliğinden değil, hukukî bir dayanağa istinaden işlem tesis eder. Böylece doğum kütüğü, kişinin güncel soybağı durumunu eksiksiz yansıtacak biçimde tutulur.

Bu değişikliklerin kütüğe işlenmemesi, çocuğun soybağına bağlı haklarını, özellikle nafaka, miras ve soyadı haklarını kullanamaması sonucunu doğurabilir. Yargıtay içtihadı, soybağının kurulmasına ilişkin kararların kesinleşmeden nüfusa işlenemeyeceğini ve kayıt düzeltmelerinin kamu düzenini ilgilendirdiğini benimser. Somut bir örnekte, babalık davası sonucu mahkemece baba olduğu tespit edilen kişinin bu durumu çocuğun doğum kütüğüne işlenir; böylece çocuk babanın mirasçısı sıfatını kazanır ve nafaka talep edebilir. Pratikte, evlât edinilen bir çocuğun evlât edinenin hanesine geçirilmesi ve önceki soybağı kaydına şerh düşülmesi de bu madde uyarınca yapılır; yanlış veya eksik kayıtlar ise TMK Madde 39 gereği ancak mahkeme kararıyla düzeltilebilir.