TMK 481. Madde
(1) Vasi, vasiliğe engel bir sebebin ortaya çıkması hâlinde görevinden çekilmek zorundadır.
(2) Vasi, bir kaçınma sebebi ortaya çıktığı takdirde sürenin bitiminden önce görevinden alınmasını isteyebilir; ancak, önemli sebeplerin varlığı hâlinde görevine devam etmek zorundadır.
TMK 481. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 425 inci maddesini karşılamaktadır. Maddenin birinci fıkrası “vasiliğe engel bir sebebin” ortaya çıkmasıhâlinde vasinin görevinden çekilmek zorunda olduğunu hükme bağlamaktadır. Buradaki “vasiliğe engel bir sebep” deyimi, yürürlükteki metinde yer alan “ehliyete mani veya vasilikle telifi gayrikabil sebebi” içerecek genişlikte bir kavramdır. 92 Maddenin ikinci fıkrasında, bir kaçınma sebebinin ortaya çıkmasıdurumunda vasinin görev süresinin bitiminden önce görevinden alınmasınıisteme olanağıtanınmaktadır. Ancak önemli sebepler varsa vasi süresinin sonuna kadar görevine devam etmekle yükümlüdür.
Açıklama
TMK Madde 481, vasilik görevinin süresi içinde ortaya çıkan iki ayrı durumu düzenler: vasiliğe engel bir sebebin doğması ile bir kaçınma sebebinin sonradan ortaya çıkması. Birinci fıkraya göre vasilik görevi sırasında vasiliğe engel bir sebep doğarsa vasi görevinden çekilmek zorundadır; bu zorunlu bir sonuçtur ve takdire bağlı değildir. Maddenin gerekçesinde belirtildiği üzere buradaki ‘vasiliğe engel sebep’, eski Kanundaki ‘ehliyete mani veya vasilikle telifi gayrikabil sebep’ deyimini kapsayacak genişliktedir ve vasiliğe atanmaya engel hâlleri düzenleyen TMK Madde 418 ile doğrudan bağlantılıdır. İkinci fıkra ise vasilikten kaçınma sebeplerini düzenleyen TMK Madde 417 ile birlikte değerlendirilmelidir.
Uygulama mekanizması bakımından engel sebebi ile kaçınma sebebi farklı sonuçlar doğurur. Vasiliğe engel bir sebep, örneğin vasinin kendisinin kısıtlanması, vesayetle bağdaşmayan bir suçtan mahkûm olması veya menfaat çatışması doğuran bir konuma gelmesi hâlinde, vasi derhâl görevden çekilmek zorundadır; vesayet makamı bu durumda görevine son verir. Buna karşılık, vasiliğe başlandıktan sonra ileri yaş, hastalık, başka bir vesayet görevinin üstlenilmesi gibi bir kaçınma sebebi ortaya çıkarsa, vasi görev süresinin bitiminden önce görevinden alınmasını isteyebilir. Ancak burada önemli bir sınır vardır: önemli sebeplerin varlığı hâlinde, yani kısıtlının yararının bunu gerektirdiği durumlarda, vasi süresinin sonuna kadar görevine devam etmek zorundadır. Bu ayrım, vasiyi korurken kısıtlının menfaatini önceleyen dengeli bir çözümdür.
Engel sebebinin doğmasına rağmen görevini sürdüren ve bu nedenle kısıtlıya zarar veren vasi, TMK Madde 467 uyarınca kişisel olarak sorumlu olur; ayrıca vesayet makamı görevden alma kararını resen alabilir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi içtihatlarında, vasiyle vesayet altındaki kişi arasında menfaat çatışması doğduğunda görevin sürdürülemeyeceği ve kayyım atanması gerektiği istikrarlı biçimde kabul edilmektedir. Somut bir örnek: kardeşine vasi atanan kişi, daha sonra kendisi de akıl zayıflığı nedeniyle kısıtlanırsa, vasiliğe engel sebep doğduğundan derhâl çekilmek zorundadır. Buna karşılık ağır bir hastalığa yakalanan vasi kaçınma sebebine dayanarak görevden alınmasını isteyebilir; fakat kısıtlının başka bakacak kimsesi yoksa ve işlerin devri zaman alacaksa, vesayet makamı önemli sebep gerekçesiyle geçici süre görevin devamına karar verebilir.