TMK 494. Madde
(1) Vesayet altındaki kişinin vasi veya Devlete karşı alacakları imtiyazlı alacaktır.
TMK 494. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 438 inci maddesini karşılamaktadır. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 494, vesayet altındaki kişinin korunmasına yönelik özel bir alacak hükmü getirir ve vesayet organlarının sorumluluğunu düzenleyen TMK m.466 ve devamı hükümlerle, özellikle Devletin ikincil sorumluluğunu öngören hükümlerle birlikte değerlendirilmelidir. Hükme göre, vesayet altındaki kişinin vasi veya Devlete karşı alacakları imtiyazlı alacaktır. İmtiyazlı alacak, İcra ve İflas Kanunu anlamında sıra cetvelinde öncelik tanınan, yani diğer adi alacaklardan önce ödenen alacak demektir. Bu nitelendirme, vesayet altındaki kişinin malvarlığının vasi veya Devletin kusurlu yönetimi yüzünden zarara uğraması hâlinde doğan tazminat alacağının, vasinin veya sorumlu kişinin diğer alacaklılarına karşı korunmasını sağlar. Hüküm eski Kanunun 438. maddesini karşılamakta olup yalnızca arılaştırılarak yeniden kaleme alınmış, esasa ilişkin bir değişiklik getirilmemiştir.
Hükmün işleyişi, vesayetin sona ermesi ve hesabın görülmesi aşamasında belirginleşir. Vesayet süresince vasinin kusurlu davranışları, hatalı hesap veya ihmalleri nedeniyle vesayet altındaki kişinin malvarlığında bir azalma meydana gelmişse, bu kişi vasiye karşı bir tazminat alacağına sahip olur. Zararın vasiye tazmin ettirilemediği hâllerde ise Devletin ikincil sorumluluğu gündeme gelir ve alacak Devlete yönelir. İşte bu alacak, vasinin veya ilgili kişinin diğer alacaklılarına karşı imtiyazlı sayılır; yani vasi aciz hâline düşmüş veya hakkında takip başlatılmışsa, vesayet altındaki kişinin alacağı sıra cetvelinde öne çekilir. Böylece korunmaya muhtaç olan kişi, kendi malvarlığını yönetmekle görevli olup buna aykırı davranan vasinin diğer borçları arasında alacağını yitirme riskinden korunmuş olur.
Hükmün sonuçsal etkisi, vesayet altındaki kişinin haklarına özel bir cebri icra önceliği tanıyarak korumayı maddi açıdan güçlendirmesidir; imtiyaz olmasaydı, vasinin malvarlığı yetersiz kaldığında vesayet altındaki kişi alacağını adi alacaklılarla aynı sırada paylaşmak zorunda kalırdı. Yargıtay içtihadı, vesayet altındaki kişinin vasiye karşı doğan tazminat alacaklarının korunmasında bu kişinin ehliyetsizliğinden kaynaklanan dezavantajın telafisi amacını gözetmektedir. Somut bir örnek vermek gerekirse: vasinin, kısıtlının parasını usulsüz biçimde kendi işlerinde kullanması sonucu doğan zarar için kısıtlı lehine bir tazminat alacağı doğmuşsa ve vasi bu arada başka borçlardan dolayı icra takibine uğramışsa, kısıtlının bu alacağı sıra cetvelinde imtiyazlı olarak öncelikle karşılanır. Böylece kendi menfaatini koruyamayacak durumdaki kişi, kanun eliyle güçlendirilmiş bir teminata kavuşur.