TMK 520. Madde
(1) Mirasbırakan, atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok kişiyi yedek mirasçı olarak atayabilir.
(2) Bu kural belirli mal bırakmada da uygulanır.
TMK 520. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 467 nci maddesini karşılamaktadır. Maddenin “Alalâde ikame” şeklindeki kenar başlığı, İsviçre MedenîKanununun 487 nci maddesinde olduğu gibi, öğreti ve mahkeme kararlarında çoğunlukla ve 1984 tarihli Öntasarıda kabul edildiği şekliyle yeni bir deyim olarak “Yedek mirasçıatama” şeklinde değiştirilmiştir. Madde arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Hüküm değişikliği yoktur. Yedek mirasçıatanmaya ilişkin hükmün, mirasçıatama açısından düzenlendiği dikkate alınarak bu düzenlemenin belirli mal bırakmada da uygulanacağıeklenen ikinci fıkrada vurgulanmıştır.
Açıklama
TMK Madde 520, yedek mirasçı atama kurumunu düzenler. Mirasbırakan, atadığı mirasçının çeşitli sebeplerle mirası kazanamaması ihtimaline karşı önceden bir tedbir alma imkânına sahiptir. Birinci fıkra, mirasbırakanın atadığı mirasçının kendisinden önce ölmesi veya mirası reddetmesi hâlinde onun yerine geçmek üzere bir veya birden çok kişiyi yedek mirasçı olarak atayabileceğini öngörür. Böylece atanan mirasçının yerini boş bırakmaktan kaçınılır ve mirasbırakanın iradesi güvence altına alınır. İkinci fıkra, bu kuralın belirli mal bırakmada da uygulanacağını belirtir; yani mirasbırakan, belirli bir mal vasiyetinde de yedek lehtar gösterebilir. Madde, daha karmaşık olan artmirasçı atamasını düzenleyen TMK Madde 521 ile birlikte ölüme bağlı tasarrufların ikame (yerine geçme) mekanizmalarını oluşturur; gerekçeye göre önceki Kanunun ‘alelade ikame’ kavramı, ‘yedek mirasçı atama’ deyimiyle karşılanmıştır.
Uygulama mekanizması, yedek mirasçının yalnızca belirli koşulların gerçekleşmesi hâlinde devreye girmesine dayanır. Yedek mirasçı, asıl atanan mirasçının yerini ancak o mirasçı mirasbırakandan önce ölmüşse veya mirası reddetmişse alır. Öğreti ve uygulama, mirastan yoksunluk ve mirasçı olamama gibi diğer hâlleri de kıyasen bu kapsamda değerlendirme eğilimindedir. Yedek mirasçı, asıl mirasçının yerine geçtiğinde, atanmış mirasçı sıfatıyla terekeyi kazanır ve aynı hak ve yükümlülüklere tabi olur. Mirasbırakan birden çok yedek mirasçı da gösterebilir; bu durumda birinci yedek mirasçı da kazanamazsa, sıradaki yedek mirasçı devreye girer. İkinci fıkra sayesinde kurum belirli mal vasiyetlerinde de işler; mirasbırakan, vasiyet ettiği malın asıl lehtara ulaşamaması ihtimaline karşı bir yedek lehtar belirleyebilir. Bu mekanizma, mirasbırakanın iradesinin boşa çıkmasını önler.
Hükmün sonucu, asıl mirasçının kazanamaması hâlinde mirasın veya belirli malın yasal mirasçılara değil, mirasbırakanın belirlediği yedek mirasçıya geçmesidir; böylece mirasbırakanın iradesi korunur. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, yedek mirasçı atamasını geçerli kabul etmekte ve asıl mirasçının ret veya önceden ölüm hâlinde yedek mirasçının atanmış mirasçı gibi terekeyi kazanacağını benimsemektedir. Somut örnek: Mirasbırakan vasiyetnamesinde ‘mirasım yeğenim Ali’ye kalsın; Ali benden önce ölür veya mirası reddederse Veli’ye geçsin’ diyebilir. Ali mirasbırakandan önce ölürse veya mirası reddederse, miras yasal mirasçılara değil, yedek mirasçı olarak atanan Veli’ye intikal eder. Aynı şekilde mirasbırakan, belirli bir tablosunu Ali’ye vasiyet edip onun kazanamaması ihtimaline karşı Veli’yi yedek lehtar gösterebilir; bu durumda tablo Veli’ye geçer.