TMK 522. Madde
(1) Tasarrufta geçiş anı belirtilmemişse miras, önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçer.
(2) Tasarrufta geçiş anı gösterilmiş olup önmirasçının ölümünde bu an henüz gelmemişse miras, güvence göstermeleri koşuluyla önmirasçının mirasçılarına teslim edilir.
(3) Mirasın artmirasçıya geçmesine herhangi bir sebeple olanak kalmadığı anda miras, önmirasçıya; önmirasçı ölmüşse onun mirasçılarına kesin olarak kalır.
TMK 522. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 469 uncu maddesini karşılamaktadır. Madde, 1984 tarihli Öntasarının 446 ıncımaddesi esas alınmak suretiyle, İsviçre MedenîKanununun 489 uncu maddesi göz önünde tutularak ve arılaştırılmak suretiyle üçfıkra hâlinde yeniden kaleme alınmıştır.
Açıklama
TMK Madde 522, artmirasçı atamasında mirasın önmirasçıdan artmirasçıya geçiş anını ve bu geçişin çeşitli ihtimallerdeki sonuçlarını düzenler. Artmirasçı atama kurumunda kilit nokta, mirasın artmirasçıya hangi anda intikal edeceğidir; bu madde söz konusu geçiş anını üç fıkra hâlinde belirler. Birinci fıkra, tasarrufta geçiş anı belirtilmemişse mirasın önmirasçının ölümüyle artmirasçıya geçeceğini öngörür; böylece kanun, iradenin belirsiz kaldığı hâllerde tamamlayıcı bir kural getirir. İkinci fıkra, tasarrufta geçiş anı gösterilmiş olup önmirasçının ölümünde bu anın henüz gelmediği durumda, mirasın güvence göstermeleri koşuluyla önmirasçının mirasçılarına teslim edileceğini düzenler. Üçüncü fıkra ise mirasın artmirasçıya geçmesine herhangi bir sebeple olanak kalmadığı anda mirasın önmirasçıya, o da ölmüşse mirasçılarına kesin olarak kalacağını hükme bağlar. Madde, önmirasçının konumunu düzenleyen TMK Madde 524 ve güvenceyi düzenleyen 523 ile bütünlük içindedir.
Uygulama mekanizması, geçiş anının nasıl belirlendiğine göre farklı sonuçlar doğurur. Mirasbırakan tasarrufunda bir geçiş anı (örneğin önmirasçının ölümü, belirli bir tarih veya bir koşulun gerçekleşmesi) öngörmemişse, kanun bu anı önmirasçının ölümü olarak kabul eder. Mirasbırakan ise belirli bir an göstermiş olabilir; bu durumda önmirasçı geçiş anından önce ölürse, miras hemen artmirasçıya geçmez, bunun yerine geçiş anı gelene kadar önmirasçının mirasçılarına güvence karşılığında teslim edilir. Bu mirasçılar, asıl önmirasçı gibi geçirme yükümlülüğüyle bağlıdır ve artmirasçının beklenen hakkını korumakla yükümlüdür. Üçüncü fıkra ise geçişin imkânsızlaştığı, örneğin artmirasçının geçiş anından önce ölüp yerine kimsenin öngörülmediği hâllerde devreye girer; bu durumda yük ortadan kalkar ve miras önmirasçıda veya onun mirasçılarında kesinleşir.
Hükmün sonucu, geçiş anındaki olguya göre mirasın artmirasçıya intikal etmesi, önmirasçının mirasçılarına geçici olarak teslim edilmesi veya önmirasçı tarafında kesinleşmesidir. Yargıtay’ın ilgili Hukuk Dairesi, geçiş anının belirlenmesinde mirasbırakanın iradesini esas almakta, ara dönemde güvence gösterme yükümlülüğünü artmirasçının korunması bakımından zorunlu görmektedir. Somut örnek: Mirasbırakan, bağını önce oğluna (önmirasçı), oğlunun çocuğu 25 yaşını doldurduğunda (geçiş anı) ise torununa (artmirasçı) bırakmıştır. Oğul, torun 20 yaşındayken ölürse, miras henüz artmirasçıya geçmez; geçiş anı (25 yaş) gelene kadar bağ, güvence göstermeleri koşuluyla oğlun diğer mirasçılarına teslim edilir, torun 25’i doldurduğunda bağ ona intikal eder. Eğer torun geçiş anından önce ölmüş ve yerine kimse öngörülmemişse, bağ kesin olarak önmirasçı oğulda veya onun mirasçılarında kalır.