TMK 574. Madde

(1) Mirastan feragat eden, tenkis sebebiyle terekeye bir malı veya diğer bir değeri geri vermekle yükümlü olursa; dilerse tenkise tâbi değeri geri verir, dilerse almış olduklarının tamamını terekeye geri vererek mirastan feragat etmemiş gibi paylaşmaya katılır.

Açıklama

TMK Madde 574, mirastan feragat eden mirasçının tenkis sebebiyle terekeye geri verme yükümlülüğü altına girmesi halinde sahip olduğu seçimlik hakları düzenlemektedir. Hüküm, mirastan feragat sözleşmesini düzenleyen TMK 528 ve devamı hükümleri ile tenkise ilişkin TMK 560 ve devamındaki düzenlemelerin tamamlayıcısı niteliğindedir. Madde, mirastan feragat eden kişi sağlığında mirasbırakandan tasarruf edilebilir kısmı aşan edimler almışsa, tenkis nedeniyle terekeye bir malı veya değeri geri vermekle yükümlü olduğunda devreye girer. Bu durumda feragat edene iki yönlü bir seçim hakkı tanınır. Gerekçede, eski metindeki Muhayyerlik şeklindeki konu başlığının, maddenin içerik ve amacına uygun olarak Geri verme biçiminde değiştirildiği ve maddenin mirastan feragat edenin geri verme yükümünde sahip olduğu seçim olanaklarını düzenlediği açıkça belirtilmektedir. Hüküm, tenkisi düzenleyen TMK 573 ile sistematik bütünlük taşır.

Maddenin uygulama mekanizması, feragat edene tanınan ikili seçim hakkına dayanır. Birinci seçenekte feragat eden, yalnızca tenkise tabi olan, yani tasarruf edilebilir kısmı ve kendi saklı payını aşan değeri terekeye geri verir; bu yolla feragatini koruyarak yalnızca fazla aldığı kısmı iade eder. İkinci seçenekte ise feragat eden, almış olduklarının tamamını terekeye geri vererek mirastan feragat etmemiş gibi yeniden paylaşmaya katılır. Bu ikinci yol, feragat edenin yararına olabilir; çünkü terekenin tamamı üzerinden yasal mirasçı sıfatıyla pay almak, kimi durumlarda sadece fazlayı iade etmekten daha avantajlı sonuç doğurur. Örneğin feragat eden kişi sağlığında büyük miktarda mal almış, ancak terekenin geri kalanı da hayli değerliyse, tamamını iade edip yeniden paylaşıma girmek lehine olabilir. Seçim hakkı feragat edene ait olduğundan, diğer mirasçılar bu tercihe müdahale edemez ve feragat eden ekonomik çıkarına göre karar verir.

TMK Madde 574 uyarınca yapılan seçim, geri verme borcunun kapsamını ve feragat edenin paylaşımdaki konumunu kesin biçimde belirler; seçimini tamamını iade yönünde kullanan feragat eden, artık feragat etmemiş gibi mirasçı sayılır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, mirastan feragat edenin tenkis nedeniyle geri verme yükümünde bu seçimlik hakka sahip olduğunu, mahkemenin feragat edene tercih imkanı tanımadan karar veremeyeceğini kabul etmektedir. Somut bir örnekle: mirasbırakan, ileride mirasından feragat eden oğluna sağlığında 5 milyon lira değerinde mal vermiş, oğlunun saklı payını ve tasarruf edilebilir kısmı aşan tutar 1 milyon lira olarak hesaplanmışsa, oğul dilerse yalnızca bu 1 milyon lirayı terekeye iade ederek feragatini sürdürür; dilerse aldığı 5 milyon liranın tamamını iade ederek feragat etmemiş bir mirasçı gibi terekenin tümünden yasal payını talep eder. Hangi seçeneğin daha lehe olduğu, terekenin toplam değerine ve mirasçı sayısına göre değişir.