TMK 649. Madde
(1) Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça mirasçılar, paylaşmada terekenin bütün malları üzerinde eşit hakka sahiptirler.
(2) Mirasçılar, mirasbırakan ile aralarındaki ilişkiler hakkında paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun olması için göz önüne alınması gereken bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdürler.
(3) Mirasçılardan her biri, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteyebilir.
TMK 649. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 589 uncu maddesini karşılamaktadır. Maddede, paylaşma ile ilgili hak ve yükümde, mirasçılar arasında her bakımdan eşitliğin egemen olduğu düzenlenmiştir. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 649, miras paylaşımının üzerine kurulduğu eşitlik esasını tanımlayan başlangıç hükmüdür ve paylaşmanın yöntemini düzenleyen TMK m.646 ile pay oluşturmaya ilişkin m.650 hükümlerinin yorumlanmasında yön gösterir. Birinci fıkraya göre, kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça mirasçılar paylaşmada terekenin bütün malları üzerinde eşit hakka sahiptir. Bu eşitlik, hak miktarındaki eşitlik değil, paylaşma sürecindeki konum eşitliğidir; yani her mirasçı kendi miras payı oranında, terekedeki her tür mal üzerinde aynı talep gücüne sahiptir. Aksine kanunî düzenlemeler, örneğin sağ kalan eşin TMK m.240 ve m.652 kapsamındaki konuta ve ev eşyasına ilişkin özgüleme istemleri bu eşitlik kuralının istisnasını oluşturur. Hüküm yürürlükteki eski Kanunun 589. maddesini karşılamaktadır.
Hükmün işleyişi yalnızca soyut bir eşitlik beyanından ibaret değildir; mirasçılara somut yükümlülükler de yükler. İkinci fıkra uyarınca mirasçılar, mirasbırakan ile aralarındaki ilişkiler hakkında paylaşmanın eşitliğe ve adalete uygun olması için göz önüne alınması gereken bütün bilgileri birbirlerine vermekle yükümlüdür. Bu bilgilendirme yükümlülüğü özellikle denkleştirme bakımından kritiktir; mirasbırakandan sağlığında alınan bağışlar veya ödenen borçlar ancak böyle bir şeffaflıkla hesaba katılabilir. Üçüncü fıkra ise her mirasçıya, tereke borçlarının paylaşmadan önce ödenmesini veya güvenceye bağlanmasını isteme hakkı tanır. Böylece mirasçı, henüz tasfiye edilmemiş borçların ileride kendi şahsi malvarlığına yönelmesi riskine karşı korunmuş olur.
Hükmün sonuçsal işlevi, paylaşmanın adil bir zeminde gerçekleşmesini güvenceye almaktır; bilgi verme yükümlülüğüne aykırılık, paylaşmanın iptali veya denkleştirme taleplerinin temelini oluşturabilir. Yargıtay içtihadı, mirasçılar arasındaki eşitliğin yalnızca pay oranlarında değil, tereke malvarlığının niteliği itibariyle de gözetilmesi gerektiğini, gizlenen bağış ve avansların denkleştirmeye tabi tutulacağını vurgulamaktadır. Somut bir örnek vermek gerekirse: babadan kalan mirasta kardeşlerden biri, vefattan önce babadan ev alımı için önemli bir para aldığını diğer kardeşlerine açıklamakla yükümlüdür; bu bilgiyi gizlerse paylaşmadan sonra ortaya çıktığında denkleştirme davasıyla bu tutar payından düşülür. Ayrıca borçlu olduğu bilinen bir terekede mirasçı, paylaşma öncesi alacaklılara ödeme yapılmasını veya teminat gösterilmesini isteyerek kendi payını koruyabilir.