TMK 762. Madde

(1) Taşınır mülkiyetinin konusu, nitelikleri itibarıyla taşınabilen maddî şeyler ile edinmeye elverişli olan ve taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçlerdir.

Açıklama

TMK Madde 762, taşınır mülkiyetinin konusunu, yani hangi nesnelerin taşınır mülkiyetine konu olabileceğini belirleyerek bu mülkiyet türünün kapsamını çizer. Maddeye göre taşınır mülkiyetinin konusu, nitelikleri itibarıyla taşınabilen maddi şeyler ile edinmeye elverişli olan ve taşınmaz mülkiyetinin kapsamına girmeyen doğal güçlerdir. Bu tanım, taşınır mülkiyetini iki ölçüt üzerine kurar: birincisi, eşyanın fiziki yapısı itibarıyla yerinden oynatılabilir, yani taşınabilir nitelikte olmasıdır; ikincisi, taşınmaz mülkiyetine (arazi, tapuya kayıtlı bağımsız haklar, kat mülkiyeti) girmeyen ve edinmeye elverişli doğal güçlerin de bu kapsamda sayılmasıdır. Böylece taşınır kavramı, salt elle tutulur eşyayla sınırlı kalmaz; hâkimiyet altına alınabilen güçleri de içerir. Kenar başlık, kaynak metinle uyumlu biçimde kısaca ‘Konusu’ olarak yazılmıştır.

Maddenin uygulanmasında belirleyici olan, eşyanın taşınmazlık vasfını taşıyıp taşımadığıdır. Bir şey arazi ya da arazi üzerindeki yapı niteliğinde değilse ve fiziki olarak yer değiştirebiliyorsa, taşınır mülkiyetine konu olur. Maddenin özgün yönü, maddi varlığı olmayan ancak edinmeye ve hâkimiyet altına alınmaya elverişli doğal güçleri de taşınır saymasıdır. Bunun en tipik örneği elektrik enerjisidir; elektrik, fiziki bir cisim olmamasına rağmen üretilip depolanabildiği, iletilebildiği ve ekonomik değer taşıdığı için taşınır mülkiyetinin konusu kabul edilir. Aynı şekilde sıkıştırılmış gaz, ısı ya da benzer kontrol edilebilir doğal güçler de bu kapsama girer. Bu genişletme, modern ekonomik hayatın gerektirdiği enerji ve güç türlerini hukuken mülkiyet konusu hâline getirir.

Bu tanımın hukuki sonucu, bir eşyanın taşınır mı yoksa taşınmaz mülkiyetine mi tabi olacağının belirlenmesi ve buna göre uygulanacak hükümlerin tayinidir; çünkü taşınır ve taşınmaz mülkiyetin kazanılması, devri ve sınırlandırılması farklı kurallara bağlıdır. Yargıtay, bir bütünleyici parçanın ya da eklentinin taşınmazdan ayrıldığında bağımsız taşınır niteliği kazanacağını, ayrılana kadar ise taşınmaza tabi olacağını kabul eder. Somut bir örnekle: bir binanın çatısına monte edilmiş güneş paneli, taşınmazın bütünleyici parçası olarak taşınmaz mülkiyetine tabidir; ancak panel sökülüp piyasada satışa çıkarıldığında bağımsız bir taşınır olur ve panelin ürettiği elektrik enerjisi de m.762 anlamında taşınır mülkiyetinin konusunu oluşturur. TMK Madde 762 böylece mülkiyet hukukunun temel ayrımının sınırlarını belirler.