TMK 777. Madde
(1) Başkasının taşınır bir malını davasız ve aralıksız beş yıl iyiniyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kimse, zamanaşımı yoluyla o taşınırın maliki olur.
(2) Zilyetliğin irade dışı kaybedilmesi hâlinde zilyet, bir yıl içinde eşyayı ele geçirir veya açacağı bir dava yoluyla onu yeniden elde ederse kazandırıcı zamanaşımı kesilmiş olmaz.
(3) Kazandırıcı zamanaşımı süresinin hesaplanmasında, kesilmesinde ve durmasında Borçlar Kanununun zamanaşımına ilişkin hükümleri kıyas yoluyla uygulanır.
TMK 777. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 701 inci maddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur. Kenar başlığıyla birlikte arılaştırılmak suretiyle yeniden kaleme alınmıştır. Madde, İsviçre Medenî Kanununun 728 inci maddesine uygun olarak üçfıkra hâ line getirilmiştir. Maddenin son fıkrasında, “alacak müruru zaman hakkındaki hükümler” yerine yapılan yollamanın daha anlaşılır hâ le gelmesini sağlamak üzere, “Borçlar Kanununun zamanaşımına ilişkin hükümleri”; birinci fıkrada da, 712 ve 713 üncü maddelerde olduğu gibi, bu düzenlemelerle uyumlu olmasınısağlamak üzere, “nizasız” yerine “davasız” deyimi kullanılmıştır. Ayrıca, “nizasız” yani “çekişmesiz” kelimesi de belirsizdir; Örneğin noterlik aracılığıyla gönderilen bir protesto ve ya fiilî bir müdahale ve çatışma da “niza” olarak nitelendirilebilir. Oysa amaç, İsviçre Medenî Kanununu şerh ve tevsil eden bütün hukuk bilginlerini birleştikleri gibi, zilyede karşıbir istihkak ve ya müdahalenin önlenmesi davasıaçılmışolmasının niza (çekişme) sayılacağıdır.
Açıklama
TMK Madde 777, taşınır mallarda kazandırıcı zamanaşımı yoluyla mülkiyetin kazanılmasını düzenler. Birinci fıkraya göre, başkasının taşınır malını davasız ve aralıksız beş yıl boyunca iyiniyetle ve malik sıfatıyla zilyetliğinde bulunduran kimse, zamanaşımıyla o malın maliki olur. İkinci fıkra, zilyetliğin irade dışı kaybı hâlinde bir yıl içinde malın geri elde edilmesi veya dava açılmasıyla zamanaşımının kesilmiş sayılmayacağını belirtir; üçüncü fıkra ise sürenin hesabı, kesilmesi ve durmasında Türk Borçlar Kanunu’nun zamanaşımına ilişkin hükümlerinin kıyasen uygulanacağını öngörür. Hüküm, taşınmazlarda zamanaşımıyla kazanmayı düzenleyen TMK Madde 712 ve 713 ile paralel bir mantık taşır.
Uygulamada bu yolun işlemesi için birden çok şartın birlikte gerçekleşmesi gerekir: zilyetliğin davasız (çekişmesiz) olması, beş yıl boyunca aralıksız sürmesi, zilyedin kazanma anında ve süre boyunca iyiniyetli olması ve malik sıfatıyla, yani eşyayı kendisinin malıymış gibi elinde tutması. Gerekçenin de vurguladığı üzere davasız kavramı, eski metindeki belirsiz nizasız deyiminin yerine getirilmiş olup; zilyede karşı bir istihkak ya da müdahalenin önlenmesi davası açılması çekişme sayılır ve zamanaşımını engeller. Buna karşılık yalnızca bir protesto veya fiilî çekişme tek başına süreyi kesmez. İkinci fıkra ise iradesi dışında elinden çıkan malı bir yıl içinde geri alan zilyedin sürekliliğini korur; bu süre içinde geri elde edilen zilyetlik kesintisiz sayılır.
Şartların gerçekleşmesi hâlinde mülkiyet, asıl malikten zilyede kendiliğinden, herhangi bir tescile gerek olmaksızın geçer; bu, taşınırlarda zilyetliğe dayalı aslen kazanma sonucudur. Asıl malikin istihkak hakkı bu andan itibaren sona erer. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, beş yıllık sürenin başlangıcında ve devamında iyiniyetin varlığını, çalıntı veya zorla alınmış mallarda iyiniyet koşulunun gerçekleşmesinin güçlüğünü titizlikle değerlendirmektedir. Pratik örnekle, ikinci el bir tabloyu, çalıntı olduğunu bilmeden ve bilebilecek durumda olmadan satın alıp beş yıl boyunca açıkça malik gibi elinde bulunduran kişi, kendisine karşı bir istihkak davası açılmamışsa TMK Madde 777 uyarınca tablonun maliki olur.