TMK 846. Madde

(1) Gerçek değerinin daha düşük olduğunu ispat etme hakkı saklı kalmak kaydıyla, yükten kurtarma, taşınmaz yükünün değeri olarak tapu kütüğünde gösterilen miktar üzerinden gerçekleştirilir.

Açıklama

TMK Madde 846, taşınmaz yükünden kurtulmada esas alınacak bedeli, yani yükten kurtarma bedelini düzenler. Hükme göre yükten kurtarma, kural olarak taşınmaz yükünün değeri olarak tapu kütüğünde gösterilen miktar üzerinden gerçekleştirilir. Bu kural, yükten kurtarma işleminin parasal çerçevesini sicile bağlayarak belirlilik ve öngörülebilirlik sağlar: Yükümlü taşınmazını yükten kurtarmak istediğinde, ödeyeceği bedel kural olarak tapuda yazılı değerdir. Maddenin başında yer alan gerçek değerin daha düşük olduğunu ispat etme hakkının saklı tutulması ise bu kuralı yumuşatır ve yükümlüye, yükün gerçek değerinin tapuda gösterilen miktardan daha az olduğunu kanıtlama imkânı tanır. Böylece tapu kaydındaki rakam bir başlangıç ölçüsü olur, ancak gerçek değerin daha düşük olduğu ispatlanırsa bu ölçü aşağı çekilebilir.

Maddenin işleyişinde tapu kütüğündeki değer çıkış noktasını oluşturur. Yükümlü, taşınmazını taşınmaz yükünden kurtarmaya hak kazandığı hâllerde, alacaklıya kural olarak bu kayıtlı değeri ödeyerek yükü ortadan kaldırır ve tapudaki yükün terkinini sağlar. Ancak yükümlü, yükün gerçek ekonomik değerinin tapuda yazılı miktarın altında olduğunu düşünüyorsa, bunu ispat ederek daha düşük bir bedelle kurtulma talebinde bulunabilir; bu durumda ispat yükü, gerçek değerin daha düşük olduğunu iddia eden yükümlünün üzerindedir. Uygulamada bu, çoğunlukla bilirkişi incelemesiyle taşınmaz yükünün güncel değerinin tespitini gerektirir. İspat başarılı olursa kurtarma bedeli tapudaki rakam yerine saptanan gerçek değer üzerinden hesaplanır; ispat edilemezse tapuda gösterilen miktar geçerliliğini korur ve kurtarma o miktar üzerinden yapılır.

Yükümlünün, gerçek değerin daha düşük olduğunu ispat edememesi hâlinde kurtarma bedeli tapuda kayıtlı miktardan indirilemez; bu durumda yükten kurtulmak isteyen malik kütükte yazılı değeri ödemek zorundadır. Yargıtay, taşınmaz yükünden kurtarmada kural olarak sicildeki değerin esas alınacağını, ancak gerçek değerin daha düşük olduğunun bilirkişi marifetiyle kanıtlanabileceğini benimsemektedir. Somut bir örnek olarak: Tapuda belli bir değer üzerinden tescilli taşınmaz yükünü taşıyan bir malik, yükten kurtulmak istediğinde kural olarak bu kayıtlı değeri öder; ancak malik, yükün gerçek değerinin enflasyon ve koşulların değişmesi nedeniyle kayıtlı miktarın altında kaldığını bilirkişi raporuyla ispat ederse, TMK Madde 846 uyarınca kurtarma bedeli bu daha düşük gerçek değer üzerinden belirlenir ve malik aradaki farktan kurtulmuş olur.