TMK 878. Madde
(1) İyileştirme, kamu kurum veya kuruluşunun katkısı olmaksızın yapılmış ise, rehinli alacağın en çok beş yıl içinde eşit taksitlerle ödenmesi gerekir.
(2) Alacağın veya yıllık taksitlerin muaccel olmasından beş yıl sonra rehin hakkı sona erer ve sonraki alacaklılar sıralarına göre ilerlerler.
TMK 878. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 793 üncümaddesini karşılamaktadır. Maddenin “Alacağın ve rehnin sukutu” şeklindeki kenar başlığıiçeriğine uygun olarak “Borcun ödenmesi ve rehnin sona ermesi” şeklinde değiştirilmiştir. Maddeyle ıslah kredileri için öngörülen öncelikli rehin hakkının azamîsüresi ve sona ermesi düzenlenmiştir
Açıklama
TMK Madde 878, ıslah (iyileştirme) kredileri için tanınan öncelikli rehin hakkının ödeme planını ve sona ermesini düzenler; mülga 743 sayılı Kanun’un 793. maddesini karşılar. Hüküm, TMK m. 877’de düzenlenen, arazinin iyileştirilmesi amacıyla kurulan öncelikli rehnin tamamlayıcısıdır ve bu özel rehin hakkının süresiz biçimde diğer alacaklıların önünde kalmasını engelleyerek sınırlı bir koruma getirir. Gerekçede belirtildiği üzere maddenin kenar başlığı, içeriğine uygun olarak borcun ödenmesi ve rehnin sona ermesi şeklinde düzenlenmiştir. Düzenlemenin amacı, iyileştirme yatırımını finanse eden alacaklıya geçici bir öncelik tanırken, sonraki alacaklıların menfaatini de zaman sınırıyla dengelemektir.
Uygulama mekanizması, kredinin kaynağına göre değişen bir ödeme rejimine dayanır. Birinci fıkraya göre iyileştirme, bir kamu kurum veya kuruluşunun katkısı olmaksızın yapılmışsa, rehinli alacağın en çok beş yıl içinde eşit taksitlerle ödenmesi gerekir. Bu, özel kaynaklı iyileştirme kredilerinin makul bir sürede itfa edilmesini sağlar ve borcun sürüncemede kalmasını önler. İkinci fıkra ise rehin hakkının sona ermesine ilişkin kesin bir süre öngörür: alacağın veya yıllık taksitlerin muaccel olmasından beş yıl sonra rehin hakkı sona erer ve sonraki alacaklılar sıralarına göre ilerlerler. Böylece öncelikli rehnin sağladığı üstünlük, belirli bir azamî süreyle sınırlandırılmış olur.
Hükmün sonucu, öncelikli iyileştirme rehninin süreli olması ve bu sürenin dolmasıyla sonraki dereceli alacaklıların sıralarında ilerleme imkânı kazanmasıdır. Beş yıllık sürenin geçmesiyle rehin hakkı kendiliğinden sona erdiğinden, alacaklının önceliğini korumak için alacağını bu süre içinde tahsil etmesi önem taşır. Bu düzenleme, sabit derece ilkesinin bir istisnası olarak, sonraki alacaklıların belirsiz süreli bir önceliğe takılı kalmasını engeller. Yargıtay’ın taşınmaz rehni ve ıslah kredilerine ilişkin içtihadı, öncelikli rehnin süresinin hak düşürücü nitelikte olduğunu kabul eder. Somut örnek: bir çiftçi, kamu katkısı olmaksızın arazisini drenaj ve sulama ile iyileştirmek için kredi almış ve öncelikli rehin kurdurmuşsa, borcu beş yıllık eşit taksitlerle ödemekle yükümlüdür; taksitlerin muacceliyetinden beş yıl sonra rehin sona erer ve geride kalan alacaklılar sıralarında ilerler.