TMK 926. Madde
(1) İpotekli borç senedi veya irat senedinin alacaklısının kim olduğu on yıldan beri bilinmiyor ve bu süre içinde faiz ödenmesi de istenmemiş bulunuyorsa, rehinli taşınmazın maliki, alacaklının ortaya çıkması için gaipliğe ilişkin hükümlere göre ilân yapılmasını hâkimden isteyebilir.
(2) Alacaklı ortaya çıkmaz ve yapılan araştırma sonunda büyük bir olasılıkla alacağın artık mevcut olmadığı anlaşılırsa, hâkim tarafından senedin iptaline karar verilir; bu kararla rehin derecesi boşalmış olur.
TMK 926. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 840 ıncımaddesini karşılamaktadır. Kaynak İsviçre Medenî Kanununun 871 inci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Maddeyle senet alacaklısının kim olduğu en az on yıldan beri bilinmemesi hâlinde, ilân yapılmak suretiyle senet borçlusuna mahkeme kararı ile ipotekli borç ve irat senedini iptal ettirme hakkıdüzenlenmiştir.
Açıklama
TMK Madde 926, alacaklısı uzun süredir bilinmeyen ipotekli borç senedi veya irat senedinin ilân yoluyla iptalini düzenler. Hükme göre, senet alacaklısının kim olduğu on yıldan beri bilinmiyor ve bu süre içinde faiz ödenmesi de istenmemişse, rehinli taşınmazın maliki, alacaklının ortaya çıkması için gaipliğe ilişkin hükümlere göre ilân yapılmasını hâkimden isteyebilir. Mülga 743 sayılı Kanun’un 840. maddesini karşılayan ve İsviçre Medeni Kanunu’nun 871. maddesinden alınan düzenleme, gaiplik usulüne ilişkin TMK 32 ve devamı hükümlerine yollama yapar. Hüküm, terkin edilemeyen ama fiilen ölü hâle gelmiş bir rehin yükünden taşınmazın kurtarılmasını amaçlar.
Mekanizma iki aşamalıdır. Birinci fıkra uyarınca malik, on yıllık bilinmezlik ve faiz talebinde bulunulmaması koşulları birlikte gerçekleştiğinde mahkemeye başvurur ve hâkim, gaiplik ilânı usulüne benzer biçimde alacaklıyı ortaya çıkmaya davet eden bir ilân yaptırır. İkinci fıkra, ilân sonucunu düzenler: alacaklı ortaya çıkmaz ve yapılan araştırma sonunda büyük olasılıkla alacağın artık mevcut olmadığı anlaşılırsa, hâkim senedin iptaline karar verir ve bu kararla rehin derecesi boşalmış olur. Burada iki ölçüt birlikte aranır; salt alacaklının görünmemesi yetmez, alacağın gerçekten sona ermiş olma ihtimalinin de yüksek bulunması gerekir. Hâkim, somut delillere ve sürenin uzunluğuna göre bu kanaate ulaşır.
İptal kararının sonucu, rehin derecesinin boşalması ve malikin taşınmazını bu yükten kurtarmasıdır; boşalan derece, sabit derece sistemi içinde malik tarafından yeniden değerlendirilebilir. Örneğin elli yıl önce kurulmuş, alacaklısı vefat etmiş ve mirasçıları belirsiz kalmış bir irat senedi, on yılı çok aşan bir süredir hiçbir faiz talebine konu olmamışsa, malik bu prosedürle senedi iptal ettirip taşınmazını serbestleştirebilir. TMK Madde 926’nın öngördüğü ilân usulü, alacaklının haklarını korumak için ona ortaya çıkma fırsatı tanırken, malikin de sonsuza dek askıda kalan bir yükten kurtulmasını sağlar. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, bu tür iptal davalarında ilân koşullarının ve alacağın yokluğu olasılığının titizlikle araştırılmasını aramaktadır.