TMK 929. Madde
(1) Borçlu borcun kısmen ödenmesi veya borç yükünün hafifletilmesi ya da güvencenin azaltılması gibi hukukî ilişkide meydana gelen değişiklikleri tapu kütüğüne tescil ettirme hakkına sahiptir.
(2) Tapu memuru, bu tür değişiklikleri senet üzerine de yazar.
(3) Meydana gelen değişikliklerin tescil edilmemiş olması hâlinde, senette yazılı yıllık edimlerin ödenmiş olması dışındaki değişiklikler senedi iyiniyetle kazanan kimseye karşı ileri sürülemez.
TMK 929. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 843 üncümaddesini karşılamaktadır. Kaynak Kanunun 874 üncümaddesine uygun olarak üçfıkra hâlinde düzenlenmiştir. Maddeyle borçlunun sorumluluğunda bir azalma meydana gelmiş ise, borçlu ya bu azalmayıtapu kütüğüne tescil ve senet üzerine yazdırma hakkıverilmektedir. Bu yöndeki bir değişiklik eğer 172 tapu ya tescil edilmemiş ise, bu senetleri iyiniyetle kazananlara (iktisap edenlere) karşıborçlu bu değişiklikleri ileri süremeyecektir.
Açıklama
TMK Madde 929, ipotekli borç senedi ve irat senedinden doğan hukukî ilişkinin zaman içinde geçirdiği değişikliklerin tapu kütüğüne yansıtılmasını düzenler ve kıymetli evrak niteliğindeki rehin senetlerinin tedavül güvenliğini tapu siciline duyulan güvenle bağdaştırır. Hüküm, 743 sayılı eski Medenî Kanun’un 843. maddesini karşılamakta olup kaynak İsviçre Medenî Kanunu’nun 874. maddesine uygun biçimde üç fıkra hâlinde kurgulanmıştır. Madde, taşınmaz rehnine ilişkin genel hükümler ile TMK m.1023 ve m.1024’te ifadesini bulan tapu siciline güven ilkesiyle doğrudan bağlantılıdır. Borçlunun lehine gelişen değişiklikler, yani borcun kısmen ödenmesi, borç yükünün hafifletilmesi veya güvencenin azaltılması gibi sorumluluğu eksilten her türlü hukukî olgu, bu maddenin uygulama alanına girer ve senedin içeriğiyle gerçek durum arasındaki uyumu korumayı amaçlar.
Maddenin işleyişinde borçluya, sorumluluğunda meydana gelen azalmayı tapu kütüğüne tescil ettirme yönünde bir hak tanınmıştır; bu bir zorunluluk değil, borçlunun kendi menfaatini korumak için kullanacağı bir imkândır. Birinci fıkra uyarınca borçlu, ödediği kısmı veya hafifleyen yükü sicile geçirtebilir. İkinci fıkra, tapu memurunu bu değişiklikleri yalnız kütüğe değil, fiziken senet üzerine de yazmakla görevlendirir; böylece senedi elinde bulunduran herkes, belge üzerinden güncel borç durumunu görebilir. Üçüncü fıkra ise koruma mekanizmasını tamamlar: senette yazılı yıllık edimlerin ödenmiş olması dışındaki değişiklikler tescil edilmemişse, senedi iyiniyetle kazanan kişiye karşı ileri sürülemez. Borçlu bu nedenle tescili ihmal ederse, fiilen ödemiş olduğu kısmı yeni hamile karşı savunamaz.
Tescilin yapılmamasının yaptırımı, borçlunun ödediği miktarı iyiniyetli senet alacaklısına karşı def’i olarak öne sürememesi ve aynı borcu ikinci kez ödeme tehlikesiyle karşılaşmasıdır; bu sonuç, kıymetli evrakın tedavül güvenliği ile tapuya güven ilkesinin bilinçli bir tercihidir. Yargıtay’ın taşınmaz rehnine ilişkin içtihadında da senet metni ile sicil kaydına iyiniyetle dayanan üçüncü kişinin korunması esas alınmıştır. Somut örnek olarak: 500.000 TL borç için ipotekli borç senedi düzenleyen borçlu 200.000 TL’lik kısmı ödediği hâlde bu indirimi ne tapuya tescil ettirir ne de senede yazdırırsa, senedi iyiniyetle devralan üçüncü kişi 500.000 TL’nin tamamını talep edebilir. Borçlu, ödediği 200.000 TL’yi yeni hamile karşı ileri süremez; ancak yıllık faiz edimlerini ödediğini, tescil olmasa dahi kanıtlayarak savunabilir. Bu nedenle her kısmî ödemede tescil titizlikle yapılmalıdır.