TMK 963. Madde
(1) Özel işletmelere ancak belli süre için izin verilebilir. Sürenin bitiminde bu izin yenilenebilir.
(2) Gerekli kurallara uyulmaması hâlinde, verilen izin her zaman geri alınabilir.
TMK 963. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 877 inci maddesini karşılamaktadır. Madde kaynak Kanunun 908 inci maddesine uygun olarak iki fıkra hâlinde düzenlenmiştir. Maddeyle, yetkili makamca verilen iznin süresi ve işletme kurallarına uyulmamasıhâlinde bunun yaptırımıbelirtilmektedir.
Açıklama
TMK Madde 963, taşınır rehni karşılığı ödünç verme işiyle uğraşmak üzere kurulan özel işletmelere verilen iznin süresini ve geri alınmasını düzenler. Birinci fıkraya göre özel işletmelere ancak belli bir süre için izin verilebilir ve süre bitiminde izin yenilenebilir. İkinci fıkra ise gerekli kurallara uyulmaması hâlinde iznin her zaman geri alınabileceğini öngörür. Hüküm, işletme izni alma zorunluluğunu getiren TMK m.962’nin tamamlayıcısıdır ve bu faaliyetin süreklilik arz eden bir idari denetim altında yürütülmesini sağlar. Böylece kamu otoritesinin gözetimi süreyle ve yaptırımla pekiştirilmiş olur. Düzenleme, rehinci faaliyetinin yalnızca başlangıçta değil, faaliyetin tüm ömrü boyunca denetlenebilir kalmasını amaçlar.
Maddenin uygulanmasında belirleyici olan, iznin süreli niteliğidir. Yetkili makam izni süresiz vermez; belirli bir süre tanır ve bu süre dolduğunda işletme, faaliyetini sürdürebilmek için iznini yenilemek zorundadır. Yenileme aşaması, makama işletmenin durumunu yeniden değerlendirme ve mevzuata uygunluğu gözden geçirme imkânı verir. İkinci fıkra ise süre içinde dahi işletmenin tabi olduğu kurallara uymaması hâlinde, makamın iznini her zaman geri alabileceğini düzenler. Bu, işletmenin yalnızca izin alırken değil, faaliyeti boyunca da yükümlülüklere riayet etmesini sağlayan sürekli bir denetim aracıdır. İznin süreli ve geri alınabilir olması, yetkili makama faaliyet üzerinde etkin ve sürekli bir gözetim imkânı tanır.
Hükmün sonucu, kurallara aykırı davranan işletmenin izninin iptal edilmesi ve faaliyetinin durdurulmasıdır. İzni geri alınan işletme, artık taşınır rehni karşılığı ödünç verme işini yürütemez; aksi hâlde izinsiz faaliyet konumuna düşer ve TMK m.962’ye aykırılık doğar. Süresi dolup yenilenmeyen izin de aynı sonucu doğurur. Örneğin faiz sınırlarını aşan, rehin koşullarını çiğneyen ya da denetimden kaçınan bir rehin işletmesinin izni, süresi bitmemiş olsa dahi yetkili makamca geri alınabilir. Bu idari yaptırıma karşı işletme, idari yargı yoluna başvurabilir. Danıştay ve idari yargının ruhsat/izin iptali ihtilaflarına ilişkin içtihatları, geri almanın somut kural ihlaline ve ölçülülük ilkesine dayanması gerektiğini, salt biçimsel gerekçelerle iznin geri alınamayacağını vurgulamaktadır.