TMK 991. Madde
(1) Bir taşınırın zilyetliğini iyiniyetle edinmemiş olan kimseye karşı önceki zilyet, her zaman taşınır davası açabilir.
(2) Eğer önceki zilyet de, zilyetliği iyiniyetle edinmemiş ise sonraki zilyede karşı taşınır davası açamaz.
TMK 991. Madde Gerekçesi
Yürürlükteki Kanunun 904 üncümaddesini karşılamaktadır. Hüküm değişikliği yoktur.
Açıklama
TMK Madde 991, taşınır davasının iyiniyetli olmayan kişilere karşı hangi koşullarda açılabileceğini düzenleyerek, iyiniyetin taşınır eşyada sağladığı korumanın sınırını çizer. Hüküm, emin sıfatıyla zilyetten edinmede iyiniyeti koruyan 988. madde ile çalınan veya kaybolan eşyada beş yıllık dava hakkı tanıyan 989. maddenin karşı yüzünü oluşturur; orada iyiniyet kazanımı korurken, burada iyiniyetin yokluğu önceki zilyede süresiz dava olanağı verir. İyiniyetin ölçütü TMK m.3 hükmüne göre belirlenir ve zilyetliğin nasıl kazanıldığını gösteren m.763 vd. ile birlikte değerlendirilir. Böylece kanun, hakkı olmadığını bilen veya bilmesi gereken kişiyi taşınır mülkiyeti korumasının dışında bırakır.
Uygulamada birinci fıkra, bir taşınırın zilyetliğini iyiniyetle edinmemiş kişiye karşı önceki zilyedin her zaman, yani süre sınırı olmaksızın taşınır davası açabilmesine olanak tanır. Burada belirleyici olan, sonraki edinenin malın gerçek durumunu bilmesi ya da gereken özeni göstermiş olsaydı öğrenebilecek olmasıdır. İkinci fıkra ise bir denge getirir: önceki zilyedin kendisi de zilyetliği iyiniyetle edinmemişse, kötüniyetli sonraki zilyede karşı taşınır davası açamaz. Böylece iki kötüniyetli kişi arasında kanun, eldeki durumu bozmaktan kaçınır ve dava hakkını yalnızca konumu daha üstün olan, yani iyiniyetle hareket etmiş zilyede tanır. Bu kural, hukuk düzeninin kötüniyetli kişiye fiilî durumu değiştirme yolunu açmaması, hakkı olmadığını bilen iki kişi arasında mevcut zilyetlik durumunun olduğu gibi bırakılması düşüncesine dayanır.
Bu hükmün pratik sonucu, kötüniyetli edinenin malı her zaman istihkak benzeri taşınır davasıyla geri vermek zorunda kalabilmesi, buna karşılık kötüniyetli önceki zilyedin bu olanaktan yararlanamamasıdır. Yargıtay’ın ilgili hukuk dairesi, çalıntı olduğunu bilerek veya bilmesi gerekirken malı devralan kişiye karşı açılan taşınır davalarında iyiniyet bulunmadığını saptayarak malın iadesine hükmetmektedir. Somut örnekle, çalındığını bildiği bir cep telefonunu ucuza alan kişi, gerçek malike karşı TMK Madde 991 gereği süresiz olarak dava tehdidi altındadır; ancak malı baştan hukuka aykırı yolla elde etmiş önceki zilyet de, kendisi gibi kötüniyetli sonraki edinene karşı bu maddeye dayanamaz.