TTK 1176. Madde
(1) Kırkambar sözleşmesinde gönderilen, taşıyanın veya yetkili bir temsilcisinin bildirimi üzerine gecikmeden eşyayı teslim almakla yükümlüdür. Gönderilen tanınmıyorsa bildirim, yerel teamül üzere ilan yoluyla yapılır.
(2) 1174 üncü madde hükmü kırkambar sözleşmelerine de uygulanır. Bu maddeye göre taşıtana yapılması gereken bildirim yerel âdete göre ilan yoluyla olur.
TTK 1176. Madde Gerekçesi
Madde düzenlenirken, Alm. TK.’nın 604 üncü paragrafından iktibas edilmiş olan 6762 sayılı Kanunun 1059 uncu maddesi esas alınmış, ancak Tasarının 1163 üncü maddesinin birinci fıkrasının ve 1174 üncü maddesinin gerektirdiği değişiklikler yapılmıştır. 6762 sayılı Kanunun 1059 uncu maddesinin üçüncü fıkrası Tasarıya alınmamıştır, çünkü Tasarının 1176 ncı maddesinin ikinci fıkrasında artık 1174 üncü maddeye küllî atıf yapılmıştır, dolayısıyla Tasarının 1174 üncü maddesinin üçüncü fıkrası, kırkambar sözleşmelerinde zaten uygulanacaktır.
Açıklama
Deniz yoluyla eşya taşımasının türlerinden biri olan kırkambar sözleşmesinde taşıyan, belirli bir eşya partisini değil, çeşitli yükletenlere ait farklı eşyaları aynı gemide taşımayı üstlenir. Bu yapı, eşyanın varma limanında teslim alınmasına ilişkin özel kurallar gerektirir. TTK Madde 1176, kaynağını Alman Ticaret Kanunu’nun 604. paragrafından alan 6762 sayılı Kanun’un 1059. maddesini esas alarak, kırkambar sözleşmesinde gönderilenin, taşıyanın ya da yetkili temsilcisinin bildirimi üzerine eşyayı gecikmeden teslim almakla yükümlü olduğunu düzenler. Gönderilen tanınmıyorsa bu bildirimin yerel teamüle göre ilan yoluyla yapılacağı öngörülmüştür.
Hükmün uygulama mekanizması, teslim alma yükümlülüğünü bildirime bağlamasıdır. Taşıyan eşyanın boşaltmaya hazır olduğunu gönderilene bildirdiğinde, gönderilenin gecikmeksizin eşyayı teslim alma borcu doğar; bu borç, geminin boşaltılması ve liman işleyişinin aksamaması bakımından önemlidir. Gönderilenin kimliğinin bilinmediği durumlarda bildirim, yerel âdet uyarınca ilan yoluyla yapılarak yükümlülüğün muhatabına ulaşması sağlanır. İkinci fıkra ise boşaltma ve teslim sürecinin diğer ayrıntıları bakımından TTK Madde 1174 hükmüne küllî atıf yapar; böylece bu maddede taşıtana yapılması gereken bildirimler de kırkambar sözleşmelerinde yerel âdete göre ilan yoluyla gerçekleştirilir. Bu atıf sayesinde, çartersözleşmesi için öngörülen boşaltma rejimi kırkambar taşımasına uyarlanmış olur.
Düzenlemenin pratik sonucu, gönderilenin eşyayı zamanında teslim almaması hâlinde ortaya çıkan risk ve külfetlerin paylaşımında belirleyici olmasıdır. Gönderilen, usulüne uygun bildirime ya da ilana rağmen eşyayı gecikmeden teslim almazsa, taşıyanın eşyayı tevdi etme, yetkili merciin izniyle sattırma ya da boşaltmadan doğan ek masrafları talep etme gibi imkânları gündeme gelir. Örneğin gönderileni tanınmayan bir kırkambar yükünde, yerel teamüle uygun ilan yapıldıktan sonra eşya teslim alınmazsa taşıyan, boşaltma yükümlülüğünü TTK Madde 1176 ve atıf yaptığı 1174. madde çerçevesinde yerine getirmiş sayılır ve gecikmeden doğan sorumluluk gönderilene geçer. Aynı şekilde gönderilen, kendisine usulüne uygun bildirim ulaştığı hâlde eşyayı gecikmeden teslim almazsa, boşaltma süresinin aşılmasından ve doğan ek masraflardan sorumlu tutulur. Hüküm böylece deniz taşımasının kesintisiz işleyişini koruyarak liman trafiğinin tıkanmasını önler ve taşıyan ile gönderilen arasındaki risk dağılımını açık bir esasa bağlar.