TTK 1230. Madde
(1) Konişmentonun meşru hamili, eşyayı teslim almaya yetkilidir.
(2) Konişmento birden çok nüsha olarak düzenlenmişse, eşya, tek nüshanın meşru hamiline teslim edilir.
TTK 1230. Madde Gerekçesi
6762 sayılı Kanunun 1102 nci maddesinden birinci fıkrası değiştirilmek suretiyle Konişmentonun emre yanında, hâmile ve nama yazılı olarak düzenlenebileceği de göz önünde bulundurulmuş, sadece emre yazılı konişmentolarda değil, diğer nevi konişmentolarda da yetkili hak sahibinin kim olduğu kıymetli evrak hukuku esaslarına uygun olarak açıklanmıştır.
Açıklama
TTK Madde 1230, deniz yoluyla eşya taşımasında düzenlenen konişmentonun, eşyanın teslimini talep etme yetkisi bakımından kime hak sağladığını belirler. Konişmento, taşınan eşyayı temsil eden ve kıymetli evrak niteliği taşıyan bir senet olup, eşya üzerindeki tasarruf hakkı senet üzerinden tedavül eder. Hüküm, eşyayı teslim alma yetkisini konişmentonun meşru hamiline tanır. Gerekçeye göre düzenleme, 6762 sayılı eski Kanun’un 1102 nci maddesinden değiştirilerek alınmış; konişmentonun yalnızca emre değil, hamile ve nama yazılı olarak da düzenlenebileceği göz önünde tutulmuştur. Böylece meşru hamilin kim olduğu, kıymetli evrak hukukunun her senet türüne ilişkin esaslarına göre belirlenir. Emre yazılı konişmentoda ciro zinciri, nama yazılıda senette gösterilen kişi, hamile yazılıda ise senedi elinde bulunduran kişi meşru hamil sayılır.
{TTK} Madde {1230} kapsamında taşıyan, eşyayı boşaltma limanında konişmentonun meşru hamiline teslim etmekle yükümlüdür. Hamilin senet üzerindeki yetkisini taşıyana ibraz etmesi, teslimin temel koşuludur; taşıyan, senedi ibraz eden meşru hamile teslim ederek borcundan kurtulur. İkinci fıkra, konişmentonun birden çok nüsha olarak düzenlenmesi hâline ilişkin pratik bir kural getirir: bu durumda eşya, nüshalardan tek birinin meşru hamiline teslim edilir. Deniz ticaretinde konişmentonun birden fazla orijinal nüsha olarak düzenlenmesi yaygın olduğundan, bu kural taşıyanın aynı eşyayı birden çok kez teslim etme riskini sınırlar. Boşaltma limanında nüshalardan birini ibraz eden meşru hamile yapılan teslim geçerli sayılır ve diğer nüshalar teslimden sonra hak sağlamaz hâle gelir. Böylece teslim yükümlülüğü, senedin tedavül güvenliğiyle uyumlu biçimde yerine getirilir.
Bu kuralın pratik sonucu, taşıyanın eşyayı yalnızca senedi ibraz eden yetkili kişiye teslim etmesi gerektiğidir; senedi ibraz edemeyen kişiye yapılan teslim, taşıyanı gerçek hak sahibine karşı sorumluluktan kurtarmaz. Örneğin akreditifli bir dış ticaret işleminde, malın bedelini ödeyerek bankadan konişmentoyu devralan alıcı meşru hamil sıfatıyla limanda eşyayı teslim alır; senedi henüz devralmamış bir kişiye teslim yapılırsa taşıyan sorumlu olur. Birden çok nüsha düzenlenmiş konişmentolarda, taşıyanın iyiniyetle ilk ibraz eden meşru hamile teslimde bulunması esastır; ancak farklı kişilerin elindeki nüshalar çatıştığında, kanunun bu çatışmayı çözen tamamlayıcı hükümleri devreye girer. Yargıtay’ın deniz ticaretine ilişkin içtihadı, konişmento ibrazı olmaksızın yapılan teslimleri taşıyanın sorumluluğunu doğuran işlem sayar.