TTK 1495. Madde
(1) Lehtarın, sigortacıya karşı, istem hakkını kazanamaması hâlinde, bu hak sigorta ettirene, onun da ölmüş olması hâlinde, mirasçılarına geçer.
TTK 1495. Madde Gerekçesi
Tasarının bu maddesi yine bir yorum kuralı niteliğindedir. Tasarının 1494 üncü maddesinin ikinci fıkrasından farklı olarak burada isteyerek kullanılmayan bir hak değil kullanılamayan bir hak söz konusudur. Lehdarın yararlanacağı sözleşmenin tarafı sigorta ettiren olduğundan lehdarın sigortacıya karşı hak talep edememesi halinde bu hak sigorta ettirene, miras hukuku kuralları gereğince de sigorta ettiren de ölmüşse onun mirasçılarına geçeceği Tasarının bu maddesi ile düzenlenmiştir.
Açıklama
TTK Madde 1495, sigorta sözleşmesinde lehtar konumundaki kişinin sigortacıya karşı talep hakkını kullanamaması durumunda bu hakkın akıbetini düzenler. Madde, sigorta ettiren ile lehtar arasındaki hukuki ilişkinin karmaşık yapısında ortaya çıkan boşlukları dolduran bir yorum kuralıdır. Normatif çerçevesini TTK Madde 1494 ile birlikte oluşturan bu hüküm, Türk Medeni Kanunu’nun miras hukuku kurallarından ayrılmaz biçimde bağlantılıdır. Lehdarın haklarının sınırlandığı durumlarda, sigorta ettiren sözleşmenin asıl tarafı olarak bu hakların doğal sahibi konumundadır ve miras hukuku prensipleri çerçevesinde mirasa konu olmaya elverişli niteliktedir.
TTK Madde 1495 uygulaması pratik olarak şu şekilde işlemektedir: Lehtar, sigortacıya karşı hiçbir sebeple istem hakkını kullanamıyorsa—örneğin haklı sebeplerle lehtar sıfatından çıkış yaşanmışsa veya lehtar hakkını konstititüyonel şekilde kaybetmişse—bu durumda tazminat talep hakkı sigorta ettirene intikal eder. Sigorta ettiren de vefat etmiş olması halinde, miras hukuku kuralları gereğince, söz konusu talep hakkı onun yasal mirasçılarına devredilir. Özel olarak, hayat sigortası sözleşmelerinde lehdarın ölümü halinde veya lehtar sıfatının kaybı durumunda bu mekanizma sıklıkla uygulanır.
Hukuki sonuçlar bakımından, TTK Madde 1495 çerçevesinde mirasçıların talep hakkını kazanması, sigorta tazminatı davalarında mirasçıların dava ehliyetini belirler. Yargıtay kararlarında, lehdarın haklı sebeplerle sigortacıya başvuramaması halinde mirasçıların sübjektif hakkının meydana geldiği kabul edilmiştir. Örneğin, hayat sigortası lehtarının sigorta ettirene karşı işlediği kabahat neticesinde lehtar sıfatını kaybettiği durumlarda, mirasçılar sigorta ettiren vasıtasıyla tazminat davası açabilir. Bu düzenleme, sigorta edilen rizikonun tamamen hukuksuz kalmasını önleyerek, sözleşme maksadını korur.