TTK 385. Madde
(1) 379 ilâ 381 inci maddelere aykırı bir şekilde iktisap edilen veya rehin olarak alınan paylar, iktisapları veya rehin olarak kabulleri tarihinden itibaren en geç altı ay içinde elden çıkarılır ya da üzerlerindeki rehin kaldırılır.
TTK 385. Madde Gerekçesi
379 ilâ 381 inci maddelere aykırı bir şekilde iktisap veya rehin olarak kabul edilen paylar, iktisapları veya rehin olarak kabulleri tarihinden itibaren altı ay içinde elden çıkarılmalı veya rehne son verilmelidir; aksi halde, söz konusu payların sermayenin azaltılması yoluyla hemen itfası gerekir. Hükümde, elden çıkarmaya ve rehni kaldırmaya ilişkin özel bir usul öngörülmemiştir. İdare işlevinin gereği olarak elden çıkarma yetkisi yönetim kurulundadır. Yönetim kurulu görevini eşitlik ve kamuyu aydınlatma ilkelerine uygun olarak yerine getirir. Hükümdeki “hemen” sözcüğü “hiç vakit geçirmeden” anlamına gelir. Sözcüğün anlamını somut olayın özellikleri tanımlar. “Hemen” sözcüğü “şirket için müsait olan bir zamanda” şeklinde yorumlanamaz. 386 ncı madde 388 inci maddeye göre iktisap edilen paylara uygulanamaz. Çünkü, anılan hükme aykırılığın hukukî sonuçları aynı maddede gösterilmiştir. “Pay” sözcüğü hem senede bağlanmamış payı hem de pay senedini kapsar. Tespit, mahkeme kararıyla yapılabilir.
Açıklama
TTK Madde 385, 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun anonim şirketlerin kendi paylarını iktisap etmesine ilişkin sistematik düzenlemeler bütünü içinde aykırı iktisap hâlinde elden çıkarma konusunu hükme bağlamaktadır. Kanun koyucu, 379 ilâ 387. maddeler arasında kendi pay geri alımı rejimini kapsamlı biçimde düzenlemiş; söz konusu madde bu rejimin zorunlu bir tamamlayıcısı niteliğindedir. Düzenleme, TTK m.381 hükümleriyle birlikte bir bütün oluşturmaktadır. Sermayenin korunması ilkesi ile pay sahipleri arasında eşit muamele ilkesi, hükmün temel normatif dayanağını oluşturmaktadır. Türk Borçlar Kanunu’nun genel işlem koşullarına ilişkin hükümleri de uygun düştüğü ölçüde gözetilmekte; Sermaye Piyasası Kanunu ve SPK tebliğleri ise halka açık şirketlerin pay geri alım programlarında bu hükmü tamamlayan ek yükümlülükler öngörmektedir.
Uygulamada TTK Madde 385, anonim şirketlerin kendi paylarını geri aldıkları ya da yavru şirketlerin ana şirket payları üzerinde işlem yaptıkları durumlarda doğrudan devreye girmektedir. Özellikle halka açık şirketlerde geri alım programları ile borsa dışı işlemlerde bu hükmün gereklilikleri titizlikle yerine getirilmek zorundadır. Yönetim kurulu, elden çıkarma sürelerini ve yöntemini belirlerken eşit muamele ilkesine uygun davranmakla yükümlüdür. Uygulamada karşılaşılan tipik sorunlar arasında altı aylık elden çıkarma süresinin geçirilmesi, payların piyasa değerinin altında elden çıkarılması ve pay sahiplerine eşit fırsatın sunulmaması yer almaktadır. Bu gibi durumlarda yönetim kurulunun hem şirkete hem de pay sahiplerine karşı tazminat sorumluluğu gündeme gelmektedir.
TTK Madde 385’ye aykırı davranan yönetim kurulu üyeleri, hem şirkete hem de pay sahiplerine karşı tazminat sorumluluğuyla karşı karşıya kalmaktadır. Aykırı biçimde iktisap edilen payların zamanında elden çıkarılmaması veya sermayenin azaltılması yoluna gidilmemesi, yönetim kurulunun özen yükümlülüğünü ihlal ettiğinin kabulüne yol açmaktadır. Yargıtay, bu alandaki kararlarında hükmün emredici niteliğini ve sermayenin korunması ilkesini ön plana çıkarmakta; hüküme aykırılığın sonuçlarını katı biçimde uygulamaktadır. Uygulamacılar açısından geri alım kararları öncesinde hukuki danışmanlık alınması ve elden çıkarma süreçlerinin kayıt altına tutulması, olası hukuki risklerin bertaraf edilmesinde kritik önem taşımaktadır. Bu bağlamda yönetim kurulunun kendi pay geri alımlarına ilişkin iç prosedürlerini yazılı hale getirmesi ve her işlemde eşit muamele standartlarına uygunluğu belgelemesi önerilmektedir.